14:54
TEDxSummit

William Noel: Revealing the lost codex of Archimedes

William Noel: Arşimet'in kayıp el yazmasını açığa çıkarıyor

Filmed:

Silinmiş, kesilmiş, üzerine başka yazılar yazılmış ve boyamalar yapılmış, iki bin yıllık bir el yazmasını nasıl okursunuz? Tabii ki, bir parçacık hızlandırıcısı ile! Antika kitap küratörü William Noel, Arşimet'in kayıp el yazmalarının ve Arşimet dahil diğer bazı antik çağ Yunan matematikçilerinin daha önceden bilinmeyen orijinal el yazmalarını içeren bir Bizans dua kitabının arkasındaki hikayeyi anlatıyor.

- Curator, rare book scholar
William Noel is a curator who believes museums should make their collections free and available on the Internet. Full bio

The great texts of the ancient world
Antik dünyanın önemli yapıtları
00:16
don't survive to us in their original form.
bize orijinal hâllerinde ulaşmıyorlar.
00:18
They survive because medieval scribes copied them
Orta çağ katipleri onları, onların kopyalarını
00:22
and copied them and copied them.
ve o kopyaların kopyalarını yazdıkları için günümüze kadar geliyorlar.
00:25
And so it is with Archimedes,
Ve büyük Yunan matematikçisi Arşimet ile de
00:27
the great Greek mathematician.
durum böyle.
00:30
Everything we know about Archimedes as a mathematician
Bir matematikçi olarak Arşimet hakkında bildiğimiz her şeyi
00:32
we know about because of just three books,
A, B ve C adında
00:35
and they're called A, B and C.
üç adet kitap sayesinde biliyoruz.
00:37
And A was lost by an Italian humanist in 1564.
A 1564'te İtalyan bir hümanist tarafından kaybedildi.
00:39
And B was last heard of in the Pope's Library
B'nin en son 1311'de Roma'nın yüz mil kuzeyinde
00:44
about a hundred miles north of Rome in Viterbo in 1311.
Viterbo'da, Papa'nın kütüphanesinde olduğu duyulmuştu.
00:47
Now Codex C was only discovered in 1906,
Yazıt C ise 1906'da keşfedildi
00:53
and it landed on my desk in Baltimore
ve 19 Ocak 1999'da
00:57
on the 19th of January, 1999.
Baltimore'daki masama geldi.
01:00
And this is Codex C here.
Buradaki yazıt C.
01:04
Now Codex C is actually buried in this book.
Yazıt C aslında bu kitabın içinde gömülü.
01:06
It's buried treasure.
Gömülü bir hazine.
01:11
Because this book is actually a prayer book.
Çünkü bu aslında bir dua kitabı.
01:13
It was finished by a guy called Johannes Myrones
14 Nisan 1229'da Johannes Myrones adında
01:15
on the 14th of April, 1229.
bir adam tarafında bitirilmiş.
01:18
And to make his prayer book he used parchment.
Ve bu dua kitabını yazabilmek için parşömen kullanmış.
01:22
But he didn't use new parchment,
Fakat yeni parşömenler kullanmamış.
01:24
he used parchment recycled from earlier manuscripts,
Daha eski el yazmalarından geri dönüştürülmüş parşömenler kullanmış
01:27
and there were seven of them.
ve bunlardan yedi tane vardı.
01:30
And Archimedes Codex C was just one of those seven.
Ve Arşimet'in Yazıt C'si bu yedi taneden biriydi.
01:32
He took apart the Archimedes manuscript and the other seven manuscripts.
Arşimet'in el yazmalarını ve diğer yedi tane el yazmasını ayırdı
01:35
He erased all of their texts,
ve bütün yazıları sildi,
01:41
and then he cut the sheets down in the middle,
Ve kağıtları ortadan kesip
01:44
he shuffled them up,
hepsini karıştırdı,
01:46
and he rotated them 90 degrees,
90 derecelik açı yapacak şekilde bir araya getirdi ve
01:49
and he wrote prayers on top of these books.
bu kitapların üzerine dualar yazdı.
01:50
And essentially these seven manuscripts
Ve sonuç olarak bu yedi el yazması
01:53
disappeared for 700 years, and we have a prayer book.
700 yıl boyunca kayıp kaldı ve şimdi elimizde bir dua kitabı var.
01:54
The prayer book was discovered by this guy,
Dua kitabı bu adam tarafından, Johan Ludvig Heiberg,
01:59
Johan Ludvig Heiberg, in 1906.
1906'da keşfedildi.
02:02
And with just a magnifying glass,
Ve yalnızca bir büyüteçle
02:05
he transcribed as much of the text as he could.
yapabildiği kadar çok yazıyı deşifre etti.
02:06
And the thing is that he found two texts in this manuscript
Ve olay şu ki bu el yazmasının içinde
02:09
that were unique texts.
benzersiz olan iki tane yazıt buldu.
02:12
They weren't in A and B at all;
Kesinlikle A ve B değillerdi;
02:14
they were completely new texts by Archimedes,
Arşimet'e ait tamamen yeni yazılardı
02:15
and they were called "The Method" and "The Stomachion."
ve adları "Method" ve "Stomachion" idi.
02:17
And it became a world famous manuscript.
Ve bu dünyaca ünlü bir el yazması haline geldi.
02:20
Now it should be clear by now
Şimdiye kadar anlaşılmıştır ki
02:23
that this book is in bad condition.
bu kitap çok kötü bir durumda.
02:24
It got in worse condition in the 20th century
20. yüzyılda, Heiberg gördüğünde
02:27
after Heiberg saw it.
çok daha kötü durumdaydı.
02:31
Forgeries were painted over it,
Üstüne sahte evraklar yazılmıştı ve
02:32
and it suffered very badly from mold.
nem yüzünden çok kötü bir hâle gelmişti.
02:34
This book is the definition of a write-off.
Bu kitap kesinlikle "değer kaybetme"nin tanımı.
02:37
It's the sort of book
Bu bir enstitüde olacağını düşündüğünüz türden
02:41
that you thought would be in an institution.
bir kitap.
02:42
But it's not in an institution,
Ama bir enstitüde tutulmuyor,
02:45
it was bought by a private owner in 1998.
1998'de özel bir alıcı tarafından satın alındı.
02:47
Why did he buy this book?
Neden bu kitabı aldı?
02:52
Because he wanted to make that which was fragile safe.
Çünkü bu kırılgan şeyi güvende tutmak istedi.
02:54
He wanted to make that which was unique ubiquitous.
Çünkü tek olan bu şeyi çoğaltmak istedi.
02:57
He wanted to make that which was expensive free.
Pahalı olan bu şeyi ucuzlatmak istedi.
03:00
And he wanted to do this as a matter of principle.
Ve bunu bir prensip meselesi olduğu için yaptı.
03:05
Because not many people are really going to read Archimedes in ancient Greek,
Çünkü pek çok insan Arşimet'i Antik Yunanca'dan okuyacak değil,
03:08
but they should have the chance to do it.
fakat okumak için bir şansları olmalı.
03:13
So he gathered around himself the friends of Archimedes,
Ve Arşimet destekçilerini bir araya topladı
03:15
and he promised to pay for all the work.
ve bütün işi maddi olarak karşılayacağına söz verdi.
03:19
And it was an expensive job,
Ve bu pahalı bir işti
03:21
but actually it wouldn't be as much as you think
ama aslında düşündüğünüz kadar da pahalı sayılmazdı
03:23
because these people, they didn't come from money,
çünkü bu insanlar para için değil
03:26
they came from Archimedes.
Arşimet için geliyorlardı.
03:28
And they came from all sorts of different backgrounds.
Pek çok farklı branşa sahip insan toplandı.
03:30
They came from particle physics,
Parçacık fiziğiyle uğraşan da vardı,
03:32
they came from classical philology,
klasik dilbilim ile uğraşan da,
03:34
they came from book conservation,
Kitap muhafaza etme işinde olan da vardı,
03:36
they came from ancient mathematics,
Matematik ile uğraşan da,
03:37
they came from data management,
veri yönetimi yapan da vardı,
03:40
they came from scientific imaging and program management.
bilimsel tasarı ve program yönetimi yapan da.
03:42
And they got together to work on this manuscript.
Ve bu el yazması üzerine çalışmak için bir araya geldiler.
03:45
The first problem was a conservation problem.
Karşılaştıkları ilk sorun kitabın muhafaza edilmesi ile ilgiliydi.
03:48
And this is the sort of thing that we had to deal with:
Ve bu gerçekten üzerinde uğraşmak zorunda olduğumuz bir şeydi:
03:52
There was glue on the spine of the book.
kitabın omurgasında tutkal vardı.
03:55
And if you look at this photograph carefully,
Ve eğer bu fotoğrafa dikkatlice bakarsanız,
03:57
the bottom half of this is rather brown.
alt tarafının biraz kahverengimsi olduğunu görürsünüz.
03:59
And that glue is hide glue.
Ve bu tutkal şeffaf marangoz tutkalı.
04:01
Now if you're a conservator,
Eğer kitap tamiri ile uğraşan biri iseniz,
04:03
you can take off this glue reasonably easily.
bu tutkalı kolay sayılabilecek bir biçimde çıkarabilirsiniz.
04:04
The top half is Elmer's wood glue.
Üstteki kısım Elmer tahta tutkalı.
04:06
It's polyvinyl acetate emulsion
Bir kez kurudu mu suda çözülmeyen
04:09
that doesn't dissolve in water once it's dry.
polivinil asetat emülsiyonu.
04:12
And it's much tougher than the parchment that it was written on.
Ve üstüne yazıldığı parşömenden bile daha sert.
04:14
And so before we could start imaging Archimedes,
Yani Arşimet'i incelemeye başlamadan önce,
04:17
we had to take this book apart.
bu kitabı parçalara ayırmak zorundaydık.
04:21
So it took four years to take apart.
Parçalara ayırma işi dört yıl sürdü.
04:22
And this is a rare action shot, ladies and gentlemen.
Ve bu iş üstünde çekilmiş nadir karelerden biri, baylar bayanlar.
04:25
(Laughter)
(Kahkahalar)
04:29
Another thing is that we had to get rid of all the wax,
Bir başka şey ise bütün ciladan kurtulmamız gerekiyordu
04:31
because this was used in the liturgical services
çünkü bu Yunan Ortodoks Kilisesi'nin
04:36
of the Greek Orthodox Church
ayinlerinde kullanılıyordu
04:38
and they'd used candle wax.
ve parafin kullanmışlardı.
04:40
And the candle wax was dirty,
Parafin kirliydi ve
04:41
and we couldn't image through the wax.
cilanın arkasındakini görüntüleyemiyorduk.
04:43
So very carefully we had to mechanically scrape off all the wax.
Böylece cilayı mekanik olarak çok dikkatli bir biçimde kazımak zorunda kaldık.
04:44
It's hard to tell you exactly
Bu kitabın tam olarak ne kadar kötü durumda
04:47
how bad this condition of this book is,
olduğunu söylemek zor ama
04:49
but it came out in little bits very often.
sürekli minik parçalar halinde kopup duruyordu.
04:52
And normally in a book, you wouldn't worry about the little bits,
Normalde bir kitapta o kadar küçük parçalar için endişelenmezsiniz
04:55
but these little bits might contain unique Archimedes text.
fakat bu küçük parçalar Arşimet'in eşsiz el yazmasını üstünde barındırıyor olabilirdi.
04:57
So, tiny fragments
Küçük parçaları
05:00
we actually managed to put back in the right place.
sonunda doğru yerlere yerleştirmeyi başardık.
05:02
Then, having done that, we started to image the manuscript.
Ardından, bunu yaptıktan sonra, el yazmasını görüntülemeye başladık.
05:07
And we imaged the manuscript
El yazmasını
05:11
in 14 different wavebands of light.
14 farklı dalga boyu ışıkta görüntüledik.
05:12
Because if you look at something in different wavebands of light,
Çünkü bir şeye farklı dalga boylarında ışıkta baktığınızda
05:14
you see different things.
farklı şeyler görürsünüz.
05:18
And here is an image of a page
Ve burada 14 farklı dalga boyu ışıkta
05:19
imaged in 14 different wavebands of light.
görüntülenmiş bir sayfayı görüyorsunuz.
05:21
But none of them worked.
Fakat hiçbiri işe yaramadı.
05:24
So what we did was we processed the images together,
Ardından tüm resimleri bir işlemden geçirdik ve
05:26
and we put two images into one blank screen.
iki resmi bir boş ekrana koyduk.
05:30
And here are two different images of the Archimedes manuscript.
Burada Arşimet'in el yazmasının iki değişik görüntüsünü görüyorsunuz.
05:33
And the image on the left
Soldaki görüntü
05:36
is the normal red image.
normal kırmızı bir görüntü.
05:38
And the image on the right is an ultraviolet image.
Sağdaki ise ultraviyole görüntü.
05:39
And in the image on the right
Ve sağdaki resimde
05:41
you might be able to see some of the Archimedes writing.
Arşimet'in yazılarının bir kısmını görebiliyorsunuz.
05:42
If you merge them together into one digital canvas,
Eğer bunları dijital bir tuvalde bir araya getirirseniz,
05:45
the parchment is bright in both images
parşömen her iki resimde de parlak
05:48
and it comes out bright.
ve birleştirildiğinde de parlak görünüyor.
05:51
The prayer book is dark in both images
Dua kitabı her iki resimde de koyu renkli
05:53
and it comes out dark.
ve birleştirildiğinde de koyu görünüyor.
05:56
The Archimedes text is dark in one image and bright in another.
Arşimet'in yazıları bir resimde koyu iken diğerinde parlak.
05:57
And it'll come out dark but red,
Ve birleştirildiğinde koyu renkli fakat kırmızı olarak gözükecek
06:01
and then you can start to read it rather clearly.
ve ardından yazıları net sayılabilecek bir biçimde okumaya başlayabilirsiniz.
06:03
And that's what it looks like.
İşte böyle gözüküyor.
06:05
Now that's a before and after image,
Bu bir önce-sonra fotoğrafı,
06:08
but you don't read the image on the screen like that.
ama ekrandaki yazıları bu şekilde okumuyorsunuz.
06:11
You zoom in and you zoom in
Yakınlaşıyorsunuz, yakınlaşıyorsunuz
06:14
and you zoom in and you zoom in,
Yakınlaşıyorsunuz, yakınlaşıyorsunuz
06:17
and you can just read it now.
ve şimdi okuyabilirsiniz.
06:21
(Applause)
(Alkışlar)
06:23
If you process the same two images in a different way,
Eğer aynı iki resmi farklı bir işlemden geçirirseniz,
06:29
you can actually get rid of the prayer book text.
dua kitabının yazılarından kurtulabilirsiniz.
06:33
And this is terribly important,
Ve bu son derece önemli,
06:35
because the diagrams in the manuscript
çünkü el yazmasındaki çizimler
06:36
are the unique source for the diagrams
Arşimet'in M.Ö. 4. yüzyılda kuma çizdiği
06:39
that Archimedes drew in the sand in the fourth century B.C.
şekillerin yegâne kaynağı.
06:42
And there we are, I can give them to you.
Ve işte buradalar, size gösterebilirim.
06:44
With this kind of imaging --
Bu cinsten bir görüntüleme ile --
06:47
this kind of infrared, ultraviolet, invisible light imaging --
bu kızılötesi, morötesi, görünmez ışık görüntülemesi ile --
06:50
we were never going to image through the gold ground forgeries.
asla altın astarlı taklit resimlerin ötesini göremeyecektik.
06:53
How were we going to do that?
Bunu nasıl yapacaktık?
06:55
Well we took the manuscript,
El yazmasını aldık
06:57
and we decided to image it in X-ray fluorescence imaging.
ve onu floresan röntgen ile görüntülemeye karar verdik.
06:59
So an X-ray comes in in the diagram on the left
Soldaki çizimde bir x ışını geliyor
07:03
and it knocks out an electron from the inner shell of an atom.
ve bir elektronu atomun yörüngesinden ayırıyor.
07:06
And that electron disappears.
Ve bu elektron ortadan kayboluyor.
07:10
And as it disappears, an electron from a shell farther out
Ve bu kaybolur kaybolmaz,
07:12
jumps in and takes its place.
daha üst yörüngelerden bir elektron gelip onun yerini alıyor.
07:16
And when it takes its place,
Ve onun yerini aldığı zaman,
07:18
it sheds electromagnetic radiation.
açığa elektromanyetik radyasyon çıkarıyor.
07:20
It sheds an X-ray.
Bir x ışını ortaya çıkarıyor.
07:22
And this X-ray is specific in its wavelength
Ve bu x ışını kendi dalga boyunda
07:24
to the atom that it hits.
vurduğu atoma özgü.
07:27
And what we wanted to get
Ve elde etmek istediğimiz şey
07:28
was the iron.
demirdi.
07:31
Because the ink was written in iron.
Çünkü mürekkep demirle yazılmıştı.
07:32
And if we can map
Ve eğer ortaya çıkan bu x ışınını,
07:34
where this X-ray that comes out, where it comes from,
o ışının geldiği yeri belirleyebilirsek,
07:36
we can map all the iron on the page,
sayfadaki demirin tamamının yerini belirleyebiliriz
07:38
then theoretically we can read the image.
ve ardından teorik olarak tüm görüntüyü okuyabiliriz.
07:41
The thing is that you need a very powerful light source to do this.
Sorun şu ki bunu yapmak için çok güçlü bir ışık kaynağına ihtiyaç var.
07:43
So we took it to the Stanford Synchrotron Radiation Laboratory
Böylece yazıtları Kaliforniya'daki
07:47
in California,
Stanford Senkrotron Radyasyon Laboratuvarı'na götürdük,
07:51
which is a particle accelerator.
ki bu bir parçacık hızlandırıcısıdır.
07:52
Electrons go around one way,
Elektronlar bir yönde döner,
07:54
positrons go around the other.
Pozitronlar diğer yönde.
07:56
They meet in the middle,
Ortada buluşurlar
07:57
and they create subatomic particles
ve tılsım kuark veya tau lepton gibi
07:59
like the charm quark and the tau lepton.
atomaltı parçacıklar ortaya çıkarıyorlar.
08:01
Now we weren't actually going to put Archimedes in that beam.
Arşimet'i o ışının altına koyacak değildik tabii ki.
08:03
But as the electrons go round at the speed of light,
Ama elektronlar ışık hızında dönerken
08:06
they shed X-rays.
x ışınları ortaya çıkarıyorlar.
08:10
And this is the most powerful light source in the solar system.
Ve bu güneş sistemindeki en güçlü ışık kaynağı.
08:11
This is called synchrotron radiation,
Bunun adı senkrotron radyasyonu
08:14
and it's normally used to look at things
ve bu normalde proteinler gibi şeylere
08:16
like proteins and that sort of thing.
bakmak için kullanılıyor.
08:17
But we wanted it to look at atoms, at iron atoms,
Fakat biz atomlara bakmak istedik, demir atomlarına,
08:19
so that we could read the page from before and after.
ki böylece sayfayı önceki ve sonraki hâliyle okuyabilelim.
08:23
And lo and behold, we found that we could do it.
Ve bilin bakalım ne oldu, bunu yapabileceğimizi gördük.
08:26
It took about 17 minutes to do a single page.
Tek bir sayfa için bunu uygulamak aşağı yukarı 17 dakika aldı.
08:28
So what did we discover?
Peki ne keşfettik?
08:32
Well one of the unique texts in Archimedes
Arşimet'in benzersiz yazıtlarından
08:34
is called "The Stomachion."
birinin adı "Stomachion."
08:37
And this didn't exist in Codices A and B.
Ve bu A veya B yazıtlarında geçmiyor.
08:38
And we knew that it involved this square.
Tek bildiğimiz bu kare çizimini içerdiği,
08:41
And this is a perfect square,
Bu kusursuz kare,
08:43
and it's divided into 14 bits.
ki 14 parçaya bölünmüştür.
08:45
But no one knew what Archimedes was doing with these 14 bits.
Fakat Arşimet'in bu 14 parçayla neyi amaçladığını kimse bilmiyordu.
08:47
And now we think we know.
Şimdi biz bunu bildiğimizi düşünüyoruz.
08:50
He was trying to work out
Bu 14 parçayı
08:52
how many ways you can recombine those 14 bits
mükemmel bir kare oluşturacak biçimde
08:54
and still make a perfect square.
kaç farklı şekilde kombine edebileceğini bulmaya çalışıyordu.
08:56
Anyone want to guess the answer?
Cevabı tahmin etmek isteyen var mı?
08:59
It's 17,152 divided into 536 families.
Cevap 536 temel çözümden üretilmiş 17.152 varyasyon.
09:02
And the important point about this
Ve bunu önemli yapan şey şu ki
09:07
is that it's the earliest study in combinatorics in mathematics.
bu matematikte bilinen en eski kombinasyon çalışması.
09:10
And combinatorics is a wonderful and interesting branch of mathematics.
Ve kombinasyon matematiğin harika ve çok ilginç bir dalı.
09:14
The really astonishing thing though about this manuscript
Bu el yazması hakkında gerçekten nefes kesici olan şey şu ki
09:17
is that we looked at the other manuscripts
katiplerin bu kitabı yaparken kullandığı
09:21
that the palimpsester had made,
yazıları silinip üzerine başka yazılar yazılımş olan
09:23
the scribe had made his book out of,
diğer el yazmalarına da baktık
09:24
and one of them was a manuscript containing text by Hyperides.
ve yazıtlardan biri Hyperides'in yazılarını içeriyordu.
09:27
Now Hyperides was an Athenian orator from the fourth century B.C.
Hyperides M.Ö. 4. yüzyılda yaşamış Atinalı bir hatip.
09:30
He was an exact contemporary of Demosthenes.
Demostenes'in tam olarak çağdaşıydi.
09:34
And in 338 B.C. he and Demosthenes together
Ve M.Ö. 338'de o ve Demostenes
09:37
decided that they wanted to stand up
birlikte Makedonya Kralı 2. Filip'in
09:41
to the military might of Philip of Macedon.
askeri gücüne karşı koymaya karar verdiler.
09:43
So Athens and Thebes went out to fight Philip of Macedon.
Böylece Atina ve Thebai Makedon Kralı Filip ile savaşmaya başladı.
09:45
This was a bad idea,
Bu kötü bir fikirdi,
09:48
because Philip of Macedon had a son called Alexander the Great,
çünkü Makedon Kralı Filip'in Büyük İskender adında bir oğlu vardı
09:50
and they lost the battle of Chaeronea.
ve Chaeronea Savaşı'nı kaybettiler.
09:53
Alexander the Great went on to conquer the known world;
Büyük İskender bilinen tüm dünyayı fethetmek için yola çıktı;
09:55
Hyperides found himself on trial for treason.
Hyperides kendini ihanet suçlaması ile mahkemede buldu.
09:58
And this is the speech that he gave when he was on trial --
Ve bu mahkemedeyken yaptığı konuşma --
10:01
and it's a great speech:
ve harika bir konuşma:
10:04
"Best of all," he says, "is to win.
"Hepsinin en iyisi" diyor "kazanacak.
10:06
But if you can't win,
Ama eğer kazanamadıysan
10:08
then you should fight for a noble cause,
ulvi bir amaç uğruna savaşmış olmalısın,
10:10
because then you'll be remembered.
çünkü ancak o zaman hatırlanırsın.
10:12
Consider the Spartans.
Spartalıları düşünün.
10:13
They won enumerable victories,
Sayısız zafer kazandılar,
10:15
but no one remembers what they are
fakat kimse ne olduklarını hatırlamıyor
10:17
because they were all fought for selfish ends.
çünkü bencilce sebepler için savaştılar.
10:18
The one battle that the Spartans fought that everybody remembers
Spartalıların savaştığı ve herkesin hatırladığı tek savaş
10:21
is the the battle of Thermopylae
tek bir adam tarafından katledildikleri
10:24
where they were butchered to a man,
fakat Yunanistan'ın özgürlüğü için savaştıkları
10:26
but fought for the freedom of Greece."
Termofil Savaşı."
10:28
It was such a great speech
O kadar iyi bir konuşmaydı ki
10:30
that the Athenian law courts let him off.
Atina mahkemeleri onu serbest bıraktı.
10:32
He lived for another 10 years,
Bir 10 yıl daha yaşadı,
10:36
then the Macedonian faction caught up with him.
ardından Makedon grubu kendisini yakaladı.
10:38
They cut out his tongue in mockery of his oratory,
Kışkırtıcı konuşması ile dalga geçmek adına dilini kestiler
10:41
and no one knows what they did with his body.
ve kimse bedenine ne yaptıklarını bilmiyor.
10:43
So this is the discovery of a lost voice from antiquity,
Yani bu antik çağlardan,
10:47
speaking to us, not from the grave,
mezardan değil, çünkü mezarı yok,
10:50
because his grave doesn't exist,
fakat Atina mahkemelerinden
10:52
but from the Athenian law courts.
konuşan kayıp bir sesin keşfi.
10:53
Now I should say at this point
Bu noktada şunu söylemeliyim ki
10:55
that normally when you're looking
normalde yazıları silinmiş orta çağ
10:57
at medieval manuscripts that have been scraped off,
el yazmalarına baktığınızda
10:59
you don't find unique texts.
benzersiz yazıtlar bulamazsınız.
11:01
And to find two in one manuscript is really something.
Ve bir el yazmasında bunlardan iki tane bulmak gerçekten büyük bir şey.
11:03
To find three is completely weird.
Üç tane bulmak ise tamamen tuhaf.
11:06
And we found three.
Ve biz üç tane bulduk.
11:09
Aristotle's "Categories"
Aristotales'i "Kategoriler"i
11:11
is one of the foundational texts of Western philosophy.
Batı felsefesinin buluşsal metinlerinden biri.
11:12
And we found a third century A.D. commentary on it,
Ve bunun üzerine, büyük ihtimalle Galen ve belki Porphyry tarafından yazılmış bir
11:15
possibly by Galen and probably by Porphyry.
M.S. 3. yüzyıl yorumu bulduk.
11:19
Now all this data that we collected,
Ve şimdi topladığımız tüm verileri,
11:22
all the images, all the raw images,
tüm görüntüleri, tüm ham görüntüleri,
11:24
all the transcriptions that we made and that sort of thing
hazırladığımız bütün kopya ve onun gibi yazıya dökme işlemlerini
11:27
have been put online under a Creative Commons license
Creative Commons lisansı altında
11:29
for anyone to use for any commercial purpose.
herhangi birinin herhangi bir reklam amacı ile kullanabilmesi için internete koyduk.
11:33
(Applause)
(Alkışlar)
11:36
Why did the owner of the manuscript do this?
El yazmasının sahibi bunu neden yaptı?
11:42
He did this because he understands data as well as books.
Bunu yaptı çünkü verileri anlamakla birlikte kitapları da anlıyor.
11:45
Now the thing to do with books,
Ve kitaplarla ilgili şey şu ki,
11:49
if you want to ensure their long-term utility,
uzun bir süre boyunca insanlara yarar sağlamalarını garantiye almak istiyorsanız
11:51
is to hide them away in closets
onları dolaplarda saklamalı
11:53
and let very few people look at them.
ve çok az insanın onlara bakmasına izin vermelisiniz.
11:55
The thing to do with data, if you want it to survive,
Veriler ile ilgili durum da şu ki, eğer baki kalmalarını istiyorsanız
11:57
is to let it out and have everybody have it
o veriler üzerinde olabildiğince az kontrol kurup
11:59
with as little control on that data as possible.
herkesin onlara sahip olmasına izin vermelisiniz
12:02
And that's what he did.
Ve onun yaptığı da buydu.
12:05
And institutions can learn from this.
Ve kurumların bundan öğrencek bir şeyleri var.
12:07
Because institutions at the moment
Çünkü şu anda kurumlar
12:10
confine their data with copyright restrictions and that sort of thing.
ellerindeki verileri telif hakkı kısıtlamaları ile hapsediyor ve bunun gibi şeyler yapıyorlar.
12:13
And if you want to look at medieval manuscripts on the Web,
Ve eğer internette Orta Çağ'a ait el yazmalarına bakmak istiyorsanız,
12:16
at the moment you have to go to the National Library of Y's site
şu an Y sitesinin ulusal kütüphanesine ya da
12:18
or the University Library of X's site,
X sitesinin üniversite kütüphanesine gitmeniz gerek
12:21
which is about the most boring way
ki bu dijital veri edinmenin
12:24
in which you can deal with digital data.
neredeyse en sıkıcı yolu.
12:26
What you want to do is to aggregate it all together.
Yapmak istediğiniz şey hepsini bir araya toplamak.
12:28
Because the Web of the ancient manuscripts of the future
Çünkü geleceğin antik el yazmaları ağı
12:31
isn't going to be built by institutions.
kurumlar tarafından değil,
12:34
It's going to be built by users,
internet kullanıcıları tarafından,
12:36
by people who get this data together,
bu verileri bir araya getiren kullanıcılar tarafından,
12:39
by people who want to aggregate all sorts of maps
nerede bulunurlarsa bulusunlar
12:41
from wherever they come from,
haritaları bir araya toplamak isteyen insanlar tarafından,
12:44
all sorts of medieval romances
nerede bulunurlarsa bulunsunlar
12:46
from wherever they come from,
Orta Çağ aşk romanlarını bir araya getirmek isteyen tarafından,
12:48
people who just want to curate their own glorious selection
kendi seçtikleri güzel şeyleri
12:49
of beautiful things.
bir araya getirmek isteyen insanlar tarafından kurulacak.
12:53
And that is the future of the Web.
Ve bu, internetin geleceği.
12:55
And it's an attractive and beautiful future,
Ve bu çok çekici ve güzel bir gelecek,
12:56
if only we can make it happen.
keşke bunu gerçekleştirebilsek.
13:00
Now we at the Walters Art Museum have followed this example,
Biz, Walters Sanat Müzesi'nde, bu örneği takip ettik
13:01
and we have put up all our manuscripts on the Web
ve sahip olduğumuz tüm el yazmalarını
13:04
for people to enjoy --
insanların tadını çıkarması için -- tüm ham verileri,
13:08
all the raw data, all the descriptions, all the metadata.
tüm tasvirleri, tüm üstverileri -- Creative Commons lisansı altında
13:09
under a Creative Commons license.
internete yükledik
13:12
Now the Walters Art Museum is a small museum
Walters Sanat Müzesi küçük bir müze
13:15
and it has beautiful manuscripts,
ve çok güzel el yazmalarına sahip
13:16
but the data is fantastic.
fakat veriler muhteşem.
13:18
And the result of this
Ve bunun sonucunda
13:20
is that if you do a Google search on images right now
eğer şu an Google görsellerinde bir arama yapıp
13:22
and you type in "Illuminated manuscript Koran" for example,
-örneğin- "aydınlanmış el yazması Kuran" yazarsanız
13:25
24 of the 28 images you'll find come from my institution.
bulacağınız her 28 resmin 24'ü benim enstitümden geliyor.
13:28
(Applause)
(Alkışlar)
13:32
Now, let's think about this for a minute.
Şimdi, bir dakika bunu düşünelim?
13:38
What's in it for the institution?
Bunun enstitüye ne yararı var?
13:43
There are all sorts of things that are in it for the institution.
Enstitüye yararı olan çok çeşitli şeyler var.
13:45
You can talk about the Humanities and that sort of thing,
Sosyal bilimler veya o tip şeyler hakkında konuşabilirsiniz
13:48
but let's talk about selfish things.
ama haydi bencil şeyler hakkında konuşalım.
13:50
Because what's really in it for the institution is this:
Çünkü enstitünün yararına olan şey aslında şu:
13:52
Now why do people go to the Louvre?
İnsanlar neden Louvre'a gidiyor?
13:56
They go to see the Mona Lisa.
Mona Lisa'yı görmek için.
13:59
Why do they go to see the Mona Lisa?
Neden Mona Lisa'yı görmeye gidiyorlar?
14:02
Because they already know what she looks like.
Çünkü neye benzediğini daha önceden biliyorlar.
14:05
And they know what she looks like
Ve neye benzediğini biliyorlar çünkü
14:07
because they've seen pictures of her absolutely everywhere.
fotoğraflarını neredeyse her yerde gördüler.
14:09
Now, there is no need
Bütün bu kısıtlamalara
14:14
for these restrictions at all.
aslında hiç gerek yok.
14:18
And I think that institutions should stand up
Bence bütün enstitüler bunu savunmalı
14:21
and release all their data under unrestricted licenses,
ve ellerindeki tüm verileri kısıtlanmamış lisanslar altında yayınlamalılar.
14:23
and it would be a great benefit to everybody.
Böylece bunun herkese bir yararı olur.
14:26
Why don't we just let everybody have access to this data
Neden bütün insanların bu verilere ulaşmasını,
14:28
and curate their own collection
antik bilgiler ve harika, çok güzel şeylerden
14:31
of ancient knowledge and wonderful and beautiful things
kendi koleksiyonlarını oluşturmasını,
14:34
and increase the beauty and the cultural significance
İnternet'teki güzellik ve kültürel birikimi
14:36
of the Internet.
artırmasını sağlamıyoruz ki?
14:39
Thank you very much indeed.
Doğrusu hepinize çok teşekkür ederim.
14:40
(Applause)
(Alkışlar)
14:42
Translated by Demet Kayabaşı
Reviewed by osman oguz ahsen

▲Back to top

About the Speaker:

William Noel - Curator, rare book scholar
William Noel is a curator who believes museums should make their collections free and available on the Internet.

Why you should listen

William Noel is the Curator of Manuscripts and Rare Books at the Walters Art Museum. But for someone who spends the majority of his time analyzing ancient and medieval artifacts, he also embraces social media and stresses its value even for the oldest, most established academic and cultural institutions. Noel believes passionately that institutions should free their digital data.

Since 1999 Noel has spearheaded the conservation of a manuscript known as the Archimedes Palimpsest. The palimpsest is a unique Byzantine prayer book made up of parchments which contain hidden writings from three original previously-unknown texts: treatises written by Archimedes; works by the 4th-century B.C. Attic Orator Hyperides; and 3rd-century commentary on Aristotle’s Categories, by an unknown author. Using a powerful particle accelerator Noel and his team were able to uncover the hidden texts and publish all their images and findings on the Internet, available to anyone for free under a Creative Commons license.

Noel currently lives in Baltimore, Maryland, where he curates at the Walters, working to ensure that the public has free digital access to his collection.

Read more about William Noel in the TED Blog Q&A >>

More profile about the speaker
William Noel | Speaker | TED.com