14:54
TEDxSummit

William Noel: Revealing the lost codex of Archimedes

William Noel: Tìm lại cuốn sách bị thất lạc của Archimedes

Filmed:

Có cách nào đọc được một bản chép tay đã 2000 năm tuổi, từng bị xóa, cắt rời, ghi và sơn đè lên không? Có chứ, với sức mạnh của máy gia tốc hạt! Nhà bảo tồn sách cổ William Noel đã kể một câu chuyện vô cùng thú vị về cuốn sách da cừu Archimedes, một cuốn kinh cầu Byzatine chứa những bản ghi chép nguyên bản chưa từng được biết tới của nhà toán học Hy Lạp cổ đại Archimedes và cả của những nhân vật lịch sử khác.

- Curator, rare book scholar
William Noel is a curator who believes museums should make their collections free and available on the Internet. Full bio

The great texts of the ancient world
Những văn bản có giá trị lớn
của thế giới cổ đại
00:16
don't survive to us in their original form.
không còn tồn tại dưới dạng nguyên bản nữa,
00:18
They survive because medieval scribes copied them
mà dưới dạng bản sao
do những người chép chữ từ thời Trung cổ
00:22
and copied them and copied them.
chép lại, rồi chép lại.
00:25
And so it is with Archimedes,
Cũng tương tự như với Archimedes
(Ác-si-mét),
00:27
the great Greek mathematician.
nhà toán học vĩ đại người Hy Lạp.
00:30
Everything we know about Archimedes as a mathematician
Tất cả những gì chúng ta biết về
nhà toán học Archimedes
00:32
we know about because of just three books,
chỉ được ghi lại trong 3 quyển sách,
00:35
and they're called A, B and C.
chúng được gọi là A, B, C.
00:37
And A was lost by an Italian humanist in 1564.
Quyển A bị một nhà nghiên cứu về văn hóa Ý
làm mất năm 1564.
00:39
And B was last heard of in the Pope's Library
Quyển B được thấy lần cuối
tại thư viện của Giáo hoàng
00:44
about a hundred miles north of Rome in Viterbo in 1311.
tại Viterbo, cách Rome khoảng 100 dặm
về phía Bắc từ năm 1311.
00:47
Now Codex C was only discovered in 1906,
Còn Quyển C chỉ được tìm ra vào năm 1906,
00:53
and it landed on my desk in Baltimore
và nó nằm trên bàn giấy của tôi tại Baltimore
00:57
on the 19th of January, 1999.
vào ngày 19 tháng 1 năm 1999.
01:00
And this is Codex C here.
Và Quyển C ấy đây.
01:04
Now Codex C is actually buried in this book.
Thực ra Quyển C được chôn vùi trong cuốn sách này.
01:06
It's buried treasure.
Đó là kho báu bị chôn vùi.
01:11
Because this book is actually a prayer book.
Vì thực ra đây là một cuốn kinh cầu.
01:13
It was finished by a guy called Johannes Myrones
Một người tên là Johannes Myrones đã tạo ra
01:15
on the 14th of April, 1229.
vào ngày 14 tháng 4 năm 1229.
01:18
And to make his prayer book he used parchment.
Và để làm ra cuốn kinh cầu, ông đấy đã
dùng tới các cuộn giấy da cừu.
01:22
But he didn't use new parchment,
Nhưng ông ta không dùng cuộn da cừu mới,
01:24
he used parchment recycled from earlier manuscripts,
mà tái sử dụng những cuộn cũ từ
những bản chép tay trước đó.
01:27
and there were seven of them.
Ông ấy dùng đến 7 cuộn.
01:30
And Archimedes Codex C was just one of those seven.
Và Archimedes Quyển C
là 1 trong số 7 cuộn đó.
01:32
He took apart the Archimedes manuscript and the other seven manuscripts.
Ông tách rời các tờ trong
bản chép tay Archimedes và 7 cuộn khác.
01:35
He erased all of their texts,
Ông xóa hết các chữ đi,
01:41
and then he cut the sheets down in the middle,
và cắt đôi các tờ,
01:44
he shuffled them up,
xáo tung lên,
01:46
and he rotated them 90 degrees,
xoay ngược một góc 90 độ,
01:49
and he wrote prayers on top of these books.
và viết lời kinh lên trên những cuốn sách này.
01:50
And essentially these seven manuscripts
Lẽ dĩ nhiên 7 cuốn sách chép tay
01:53
disappeared for 700 years, and we have a prayer book.
mất tăm mất tích trong suốt 700 năm,
thay vào đó ta có cuốn kinh cầu.
01:54
The prayer book was discovered by this guy,
Cuốn kinh đã được người đàn ông này phát hiện ra,
01:59
Johan Ludvig Heiberg, in 1906.
Johan Ludvig Heiberg, vào năm 1906.
02:02
And with just a magnifying glass,
Và chỉ với kính lúp,
02:05
he transcribed as much of the text as he could.
ông đã ghi lại tất cả mọi văn tự mà ông có thể
02:06
And the thing is that he found two texts in this manuscript
Và ông ấy đã tìm được 2 văn tự trong bản chép tay này
02:09
that were unique texts.
là những văn tự có một không hai.
02:12
They weren't in A and B at all;
Chúng không hề nằm trong Quyển A và B,
02:14
they were completely new texts by Archimedes,
mà hoàn toàn mới, của Archimedes,
02:15
and they were called "The Method" and "The Stomachion."
được gọi là "Phương pháp" (The Method)
và luận thuyết "Stomachion".
02:17
And it became a world famous manuscript.
Và nó trở thành bản chép tay lừng danh thế giới.
02:20
Now it should be clear by now
Giờ đây, rõ ràng là
02:23
that this book is in bad condition.
cuốn sách đang trong tình trạng rất tệ
02:24
It got in worse condition in the 20th century
hơn cả hồi thế kỉ 20,
02:27
after Heiberg saw it.
sau khi Heiberg tìm ra nó.
02:31
Forgeries were painted over it,
Chữ kí giả mạo bị sơn lên trên cuốn sách,
02:32
and it suffered very badly from mold.
và quyển sách bị mốc rất trầm trọng.
02:34
This book is the definition of a write-off.
Cuốn sách là định nghĩa về một vật bỏ đi.
02:37
It's the sort of book
Đó là một loại sách
02:41
that you thought would be in an institution.
mà bạn tưởng rằng nó nên thuộc quyền sở hữu của cơ quan chuyên trách.
02:42
But it's not in an institution,
Nhưng không,
02:45
it was bought by a private owner in 1998.
một nhà sở hữu tư nhân đã mua lại nó vào năm 1998.
02:47
Why did he buy this book?
Lí do gì mà ông ấy lại mua cuốn sách này?
02:52
Because he wanted to make that which was fragile safe.
Vì ông muốn cuốn sách mong manh này
sẽ được giữ an toàn.
02:54
He wanted to make that which was unique ubiquitous.
Ông muốn cuốn sách có một không hai này
có mặt ở khắp nơi.
02:57
He wanted to make that which was expensive free.
Ông muốn cuốn sách vô giá này
trở nên miễn phí.
03:00
And he wanted to do this as a matter of principle.
Và ông muốn thực hiện những việc này
trên vấn đề nguyên tắc.
03:05
Because not many people are really going to read Archimedes in ancient Greek,
Vì không nhiều người được đọc Archimedes
bằng tiếng Hy Lạp cổ,
03:08
but they should have the chance to do it.
nhưng họ nên được có cơ hội làm việc ấy.
03:13
So he gathered around himself the friends of Archimedes,
Thế là ông tập hợp
những người bạn của Archimedes lại,
03:15
and he promised to pay for all the work.
và ông hứa trả tiền cho mọi việc.
03:19
And it was an expensive job,
Và đó là một công việc đắt đỏ,
03:21
but actually it wouldn't be as much as you think
nhưng thực ra cũng không tốn nhiều tiền
như bạn nghĩ,
03:23
because these people, they didn't come from money,
bởi những con người này,
họ không tham gia vì tiền,
03:26
they came from Archimedes.
họ tham gia vì chính Archimedes.
03:28
And they came from all sorts of different backgrounds.
Và họ cũng là những thành phần
khác nhau trong xã hội.
03:30
They came from particle physics,
Họ là những nhà vật lý hạt nhân,
03:32
they came from classical philology,
họ là những nhà triết học kinh điển,
03:34
they came from book conservation,
họ là những nhà bảo tồn sách,
03:36
they came from ancient mathematics,
họ là những nhà nghiên cứu toán học cổ đại,
03:37
they came from data management,
họ là những nhà quản lý dữ liệu,
03:40
they came from scientific imaging and program management.
họ là những nhà chẩn đoán hình ảnh
và quản lý chương trình khoa học.
03:42
And they got together to work on this manuscript.
Và họ cùng nhau làm việc
trên bản chép tay này.
03:45
The first problem was a conservation problem.
Vấn đề đầu tiên là việc bảo quản.
03:48
And this is the sort of thing that we had to deal with:
Và chúng ta phải giải quyết như sau:
03:52
There was glue on the spine of the book.
Trên bìa cuốn sách có keo dán.
03:55
And if you look at this photograph carefully,
Và nếu quí vị nhìn kỹ vào tấm ảnh này,
03:57
the bottom half of this is rather brown.
nửa dưới của cuốn sách có màu nâu.
03:59
And that glue is hide glue.
và keo dán là loại
không nhìn thấy được.
04:01
Now if you're a conservator,
Nếu bạn là một nhà bảo tồn,
04:03
you can take off this glue reasonably easily.
bạn có thể lấy keo dán này ra khá là dễ dàng.
04:04
The top half is Elmer's wood glue.
Nửa trên là keo gỗ Elmer.
04:06
It's polyvinyl acetate emulsion
Đó là keo sữa PVAC
04:09
that doesn't dissolve in water once it's dry.
một khi đã khô sẽ không hòa tan trong nước.
04:12
And it's much tougher than the parchment that it was written on.
Nó cứng hơn nhiều
so với cuộn da cừu đã chép chữ.
04:14
And so before we could start imaging Archimedes,
Thế nên, trước khi có thể chụp hình ảnh
cuốn sách của Archimedes,
04:17
we had to take this book apart.
chúng tôi phải tháo được sách ra.
04:21
So it took four years to take apart.
Mất tới 4 năm.
04:22
And this is a rare action shot, ladies and gentlemen.
Và đây là một pha chớp nhoáng, thưa quí vị.
04:25
(Laughter)
(tiếng cười)
04:29
Another thing is that we had to get rid of all the wax,
Một việc nữa là chúng tôi phải loại bỏ hết lớp sáp,
04:31
because this was used in the liturgical services
vì nó được dùng trong nghi thức tế lễ
04:36
of the Greek Orthodox Church
của Nhà thờ Chính thống giáo Hy Lạp
04:38
and they'd used candle wax.
và họ sử dụng sáp nến.
04:40
And the candle wax was dirty,
Và sáp nến bẩn,
04:41
and we couldn't image through the wax.
nên chúng tôi khó mà chụp hình qua lớp sáp ấy.
04:43
So very carefully we had to mechanically scrape off all the wax.
Thế rồi, chúng tôi cạo hết sáp một cách máy móc.
04:44
It's hard to tell you exactly
Khó mà kể chính xác với quí vị
04:47
how bad this condition of this book is,
tình trạng của cuốn sách tệ tới mức nào,
04:49
but it came out in little bits very often.
nhưng rồi từng phần nhỏ cũng dần hé lộ.
04:52
And normally in a book, you wouldn't worry about the little bits,
Trong một cuốn sách thông thường, ta không
lo lắng lắm về những phần nhỏ.
04:55
but these little bits might contain unique Archimedes text.
nhưng đây là những phần nhỏ chứa văn tự
có một không hai của Archimedes.
04:57
So, tiny fragments
Vì vậy, từng mảnh tí xíu
05:00
we actually managed to put back in the right place.
được chúng tôi kì công đưa về đúng vị trí.
05:02
Then, having done that, we started to image the manuscript.
Sau đó, chúng tôi bắt đầu
chụp ảnh bản chép tay này.
05:07
And we imaged the manuscript
Và chúng tôi chụp bản chép tay
05:11
in 14 different wavebands of light.
dưới 14 dải sóng ánh sáng khác nhau.
05:12
Because if you look at something in different wavebands of light,
Lí do là khi bạn nhìn một vật
dưới các dải sóng ánh sáng khác nhau,
05:14
you see different things.
bạn sẽ thấy những điều khác nhau.
05:18
And here is an image of a page
Và đây là ảnh chụp một trang
05:19
imaged in 14 different wavebands of light.
dưới 14 dải sóng ánh sáng khác nhau.
05:21
But none of them worked.
Nhưng không hình ảnh nào có hiệu quả.
05:24
So what we did was we processed the images together,
Thế nên chúng tôi đã xử lý các hình ảnh
cùng với nhau,
05:26
and we put two images into one blank screen.
và đưa hai bức ảnh vào một màn hình trống.
05:30
And here are two different images of the Archimedes manuscript.
Và đây là hai bức hình khác nhau
của bản chép tay Archimedes.
05:33
And the image on the left
Bức hình bên trái
05:36
is the normal red image.
là bức chụp trong ánh sáng đỏ thông thường.
05:38
And the image on the right is an ultraviolet image.
Và bức phía bên phải là bức chụp trong tia cực tím.
05:39
And in the image on the right
Và trong bức ảnh bên phải,
05:41
you might be able to see some of the Archimedes writing.
có thể bạn sẽ thấy một số chữ viết
trong cuốn Archimedes.
05:42
If you merge them together into one digital canvas,
Nếu ghép chúng vào trong một khung ảnh số,
05:45
the parchment is bright in both images
tấm da cừu sáng lên trong cả hai hình ảnh
05:48
and it comes out bright.
và nó sẽ trở nên rất sáng.
05:51
The prayer book is dark in both images
Cuốn kinh cầu nguyện tối đi
trong cả hai bức ảnh
05:53
and it comes out dark.
và nó sẽ trở nên rất tối.
05:56
The Archimedes text is dark in one image and bright in another.
Những văn tự trong cuốn sách Archimedes tối
trong bức hình này, và sáng trong bức hình khác.
05:57
And it'll come out dark but red,
Và nó sẽ trở nên tối nhưng có màu đỏ,
06:01
and then you can start to read it rather clearly.
và ta bắt đầu có thể đọc được tương đối rõ ràng.
06:03
And that's what it looks like.
Và nó trông như thế này.
06:05
Now that's a before and after image,
Đây là trước và sau khi chụp ảnh,
06:08
but you don't read the image on the screen like that.
nhưng bạn không đọc các bức ảnh
trên màn hình như vậy được đâu.
06:11
You zoom in and you zoom in
Bạn phải thu nhỏ và thu nhỏ,
06:14
and you zoom in and you zoom in,
rồi thu nhỏ, và thu nhỏ nữa
06:17
and you can just read it now.
và giờ thì bạn đọc được rồi đấy.
06:21
(Applause)
(tiếng vỗ tay)
06:23
If you process the same two images in a different way,
Nếu bạn xử lý hai bức ảnh theo cách khác,
06:29
you can actually get rid of the prayer book text.
thực sự bạn sẽ bỏ được
những văn tự trong cuốn kinh cầu.
06:33
And this is terribly important,
Điều này quan trọng vô cùng,
06:35
because the diagrams in the manuscript
vì biểu đồ trong bản chép tay
06:36
are the unique source for the diagrams
là nguồn biểu đồ có một không hai
06:39
that Archimedes drew in the sand in the fourth century B.C.
mà Archimedes đã vẽ trên cát vào thế kỉ 4 TCN.
06:42
And there we are, I can give them to you.
Và đây, tôi có thể đưa cho quí vị
06:44
With this kind of imaging --
Với loại hình ảnh này,
06:47
this kind of infrared, ultraviolet, invisible light imaging --
hình ảnh dưới ánh sáng hồng ngoại, tử ngoại,
ánh sáng không nhìn thấy,
06:50
we were never going to image through the gold ground forgeries.
chúng ta sẽ chẳng bao giờ chụp xuyên qua
lớp giả trang nền vàng.
06:53
How were we going to do that?
Vậy chúng ta làm thế nào đây?
06:55
Well we took the manuscript,
Chúng tôi lấy bản chép tay,
06:57
and we decided to image it in X-ray fluorescence imaging.
và quyết đinh chụp ảnh dưới chế độ X-quang.
06:59
So an X-ray comes in in the diagram on the left
Khi một tia X chiếu vào biểu đồ bên trái,
07:03
and it knocks out an electron from the inner shell of an atom.
nó đánh bật một electron từ
vỏ bên trong nguyên tử.
07:06
And that electron disappears.
Và eletron đó biến mất.
07:10
And as it disappears, an electron from a shell farther out
Và khi nó biến mất, một electron từ vỏ
văng xa ra
07:12
jumps in and takes its place.
nhảy vào, và chiếm chỗ.
07:16
And when it takes its place,
Và khi nó chiếm chỗ,
07:18
it sheds electromagnetic radiation.
nó tỏa ra phóng xạ điện từ.
07:20
It sheds an X-ray.
Nó tỏa ra tia X.
07:22
And this X-ray is specific in its wavelength
Và tia X này mang bước sóng riêng
07:24
to the atom that it hits.
với nguyên tử mà nó xuyên vào.
07:27
And what we wanted to get
Và cái chúng tôi muốn lấy
07:28
was the iron.
là sắt.
07:31
Because the ink was written in iron.
Vì mực được viết bằng sắt.
07:32
And if we can map
Và nếu chúng tôi có thể xác định
07:34
where this X-ray that comes out, where it comes from,
tia X ra đằng nào, đến từ đâu
07:36
we can map all the iron on the page,
chúng tôi có thể xác định tất cả
phân tử sắt trên trang viết,
07:38
then theoretically we can read the image.
về lý thuyết, chúng tôi có thể
đọc được hình ảnh.
07:41
The thing is that you need a very powerful light source to do this.
Vấn đề là cần có một nguồn ánh sáng
mạnh, để làm được điều này.
07:43
So we took it to the Stanford Synchrotron Radiation Laboratory
Nên chúng tôi đưa bản chép tới
Phòng thí nghiệm phóng xạ Synchrotron Stanford.
07:47
in California,
tại California.
07:51
which is a particle accelerator.
là một máy gia tốc hạt.
07:52
Electrons go around one way,
Electron đi vòng quanh theo một chiều,
07:54
positrons go around the other.
positron đi vòng quanh theo chiều ngược lại.
07:56
They meet in the middle,
Chúng gặp nhau ở giữa.
07:57
and they create subatomic particles
và tạo ra các hạt hạ nguyên tử,
07:59
like the charm quark and the tau lepton.
như hạt Quark C và hạt Tau Lepton.
08:01
Now we weren't actually going to put Archimedes in that beam.
Đến lúc này, ta vẫn chưa thực sự đưa
Archimedes ra ánh sáng.
08:03
But as the electrons go round at the speed of light,
Nhưng khi các electron đi vòng quanh
với tốc độ ánh sáng,
08:06
they shed X-rays.
chúng tỏa ra tia X.
08:10
And this is the most powerful light source in the solar system.
Và đây là nguồn ánh sáng mạnh nhất
trong hệ mặt trời.
08:11
This is called synchrotron radiation,
Chúng được gọi là phóng xạ synchrotron,
08:14
and it's normally used to look at things
và nó thường được dùng để nhìn những thứ
08:16
like proteins and that sort of thing.
như protein, và những thứ tương tự.
08:17
But we wanted it to look at atoms, at iron atoms,
Nhưng chúng tôi muốn nhìn thấy
các nguyên tử, nguyên tử sắt,
08:19
so that we could read the page from before and after.
nên chúng tôi đọc các trang
từ đằng trước và đằng sau.
08:23
And lo and behold, we found that we could do it.
Và kì diệu thay, chúng tôi thấy
mình có thể làm thế.
08:26
It took about 17 minutes to do a single page.
Mất khoảng 17 phút cho mỗi trang.
08:28
So what did we discover?
Vậy chúng tôi đã phát hiện ra gì nào?
08:32
Well one of the unique texts in Archimedes
Đó là những đoạn văn tự độc nhất
trong cuốn sách của Archimedes
08:34
is called "The Stomachion."
được gọi là "The Stomachion".
08:37
And this didn't exist in Codices A and B.
Và nó không hề tồn tại trong Quyển A và B.
08:38
And we knew that it involved this square.
Và chúng tôi biết cuốn sách
liên quan đến hình vuông này.
08:41
And this is a perfect square,
Đây là một hình vuông hoàn hảo,
08:43
and it's divided into 14 bits.
và nó được chia làm 14 mảnh.
08:45
But no one knew what Archimedes was doing with these 14 bits.
Nhưng không ai hay biết Archimedes
làm gì với 14 mảnh này.
08:47
And now we think we know.
Và giờ chúng tôi cho là mình đã biết.
08:50
He was trying to work out
Ông ấy đang cố tìm ra
08:52
how many ways you can recombine those 14 bits
có bao nhiêu cách có thể ghép 14 mảnh này
08:54
and still make a perfect square.
mà vẫn thành được 1 hình vuông hoàn hảo.
08:56
Anyone want to guess the answer?
Có ai ở đây muốn đoán đáp án không?
08:59
It's 17,152 divided into 536 families.
17,152 cách, chia làm 536 nhóm.
09:02
And the important point about this
Và điều đó quan trọng ở chỗ
09:07
is that it's the earliest study in combinatorics in mathematics.
đây là nghiên cứu sớm nhất về tổ hợp
trong toán học.
09:10
And combinatorics is a wonderful and interesting branch of mathematics.
Và tổ hợp là một bộ phận đẹp đẽ và thú vị
của toán học.
09:14
The really astonishing thing though about this manuscript
Điều thực sự đáng kinh ngạc
về quyển chép tay này
09:17
is that we looked at the other manuscripts
là khi chúng tôi nhìn vào
những quyển khác
09:21
that the palimpsester had made,
mà tấm da cừu này đã tạo nên,
09:23
the scribe had made his book out of,
do người chép chữ sử dụng
để làm nên cuốn sách này,
09:24
and one of them was a manuscript containing text by Hyperides.
thì một trong số chúng là một cuốn chép tay
chứa các văn tự của Hyperides.
09:27
Now Hyperides was an Athenian orator from the fourth century B.C.
Hyperides là một nhà hùng biện
từ thế kỉ 4 TCN
09:30
He was an exact contemporary of Demosthenes.
Ông chính là người đương thời
với Demosthenes.
09:34
And in 338 B.C. he and Demosthenes together
Vào năm 338 TCN, ông cùng với Demosthenes
09:37
decided that they wanted to stand up
quyết tâm đứng lên phản kháng
09:41
to the military might of Philip of Macedon.
quyền lực quân sự của Philip xứ Macedon.
09:43
So Athens and Thebes went out to fight Philip of Macedon.
Và thế là Athens cùng Thebes
cùng đánh lại Philip xứ Macedon.
09:45
This was a bad idea,
Đó là một ý tưởng tồi,
09:48
because Philip of Macedon had a son called Alexander the Great,
vì Philip xứ Macedon có người con trai
mà ta gọi là Alexander Đại đế
09:50
and they lost the battle of Chaeronea.
và họ đã thua trong trận Chaeronea.
09:53
Alexander the Great went on to conquer the known world;
Alexander Đại đế tiếp tục chinh phục
thế giới
09:55
Hyperides found himself on trial for treason.
Hyperides bị xét xử vì tội phản quốc.
09:58
And this is the speech that he gave when he was on trial --
Và đây là bài diễn văn ông nói tại phiên tòa
10:01
and it's a great speech:
và đó là một bài diễn văn tuyệt vời:
10:04
"Best of all," he says, "is to win.
Ông đã nói: "Tốt hơn cả, là chiến thắng".
10:06
But if you can't win,
Nhưng nếu không thể chiến thắng,
10:08
then you should fight for a noble cause,
thì hãy chiến đấu vì một mục đích cao cả,
10:10
because then you'll be remembered.
vì bạn sẽ được người đời sau tưởng nhớ.
10:12
Consider the Spartans.
Hãy nghĩ đến bè lũ Spartan.
10:13
They won enumerable victories,
Bọn chúng thắng vô số kể,
10:15
but no one remembers what they are
nhưng chẳng ai nhớ chúng là ai
10:17
because they were all fought for selfish ends.
vì chúng chiến đấu vì những mục đích vị kỉ.
10:18
The one battle that the Spartans fought that everybody remembers
Chỉ có một trận chiến của quân Spartan
khiến ai nấy đều nhớ đến ngày nay
10:21
is the the battle of Thermopylae
là trận chiến thành Thermopylae
10:24
where they were butchered to a man,
nơi chúng bị tiêu diệt đến người cuối cùng,
10:26
but fought for the freedom of Greece."
nhưng đã chiến đấu vì tự do của Hy Lạp."
10:28
It was such a great speech
Đó quả là một bài diễn thuyết tuyệt vời
10:30
that the Athenian law courts let him off.
tới mức Tòa án thành Athen
đã thả tự do cho ông.
10:32
He lived for another 10 years,
Ông sống được 10 năm nữa,
10:36
then the Macedonian faction caught up with him.
rồi bè lũ Macedonia đã bắt được ông.
10:38
They cut out his tongue in mockery of his oratory,
Chúng cắt lưỡi ông
để nhạo báng tài hùng biện của ông
10:41
and no one knows what they did with his body.
và không ai biết chúng đã làm gì
với thi thể của ông.
10:43
So this is the discovery of a lost voice from antiquity,
Và đây là phát hiện về
một giọng nói đã mất từ những cổ vật,
10:47
speaking to us, not from the grave,
đang nói chuyện với chúng ta,
không phải từ bia mộ,
10:50
because his grave doesn't exist,
vì mộ ông không hề tồn tại,
10:52
but from the Athenian law courts.
mà là từ Tòa án thành Athen.
10:53
Now I should say at this point
Giờ đây, tôi nói rằng
10:55
that normally when you're looking
thông thường, khi bạn nhìn vào
10:57
at medieval manuscripts that have been scraped off,
bản chép tay thời trung cổ
đã từng bị xóa đi,
10:59
you don't find unique texts.
bạn không tìm được những văn tự độc đáo.
11:01
And to find two in one manuscript is really something.
Thế nên, quả là ấn tượng khi tìm thấy
đến 2 bản văn tự trong một quyển chép tay.
11:03
To find three is completely weird.
Tìm được những 3 bản thì quả là kì lạ.
11:06
And we found three.
Và chúng tôi đã tìm được 3.
11:09
Aristotle's "Categories"
Cuốn "Phân loại" của Aristotle
11:11
is one of the foundational texts of Western philosophy.
là một trong những văn tự nền tảng
của triết học phương Tây.
11:12
And we found a third century A.D. commentary on it,
Và chúng tôi tìm được một lời bình
từ thế kỉ thứ 3 về quyển này này,
11:15
possibly by Galen and probably by Porphyry.
có lẽ của Galen, và có thể của Porphyry.
11:19
Now all this data that we collected,
Tất cả những tư liệu mà chúng tôi đã thu thập này,
11:22
all the images, all the raw images,
tất cả những hình ảnh,
tất cả những hình ảnh thô,
11:24
all the transcriptions that we made and that sort of thing
tất cả những bản ghi chép chúng tôi đã thực hiện và những điều tương tự với chúng
11:27
have been put online under a Creative Commons license
đã được đưa lên mạng
với bản quyền Tài sản sáng tạo chung,
11:29
for anyone to use for any commercial purpose.
để bất cứ ai cũng có thể sử dụng
cho bất cứ mục đích thương mại nào.
11:33
(Applause)
(vỗ tay)
11:36
Why did the owner of the manuscript do this?
Tại sao người chủ cuốn chép tay này
lại làm như vậy?
11:42
He did this because he understands data as well as books.
Bởi vì ông ấy hiểu về tư liệu
cũng như về sách.
11:45
Now the thing to do with books,
Điều cần làm với sách,
11:49
if you want to ensure their long-term utility,
nếu bạn muốn đảm bảo
sẽ sử dụng sách được lâu dài,
11:51
is to hide them away in closets
là giấu chúng trong tủ,
11:53
and let very few people look at them.
và chỉ cho rất ít người chiêm ngưỡng chúng mà thôi.
11:55
The thing to do with data, if you want it to survive,
Nếu bạn muốn tư liệu được sống,
11:57
is to let it out and have everybody have it
hãy chia sẻ nó và để tất cả mọi người cùng biết đến
11:59
with as little control on that data as possible.
và kiểm soát tư liệu đó càng ít càng tốt.
12:02
And that's what he did.
Và đó là điều ông ấy đã làm.
12:05
And institutions can learn from this.
Và các tổ chức bảo tồn có thể học tập.
12:07
Because institutions at the moment
Vì hiện nay, các tổ chức này
12:10
confine their data with copyright restrictions and that sort of thing.
giam hãm các tư liệu với việc
hạn chế bản quyền
12:13
And if you want to look at medieval manuscripts on the Web,
Nếu bạn muốn nhìn thấy các bản chép tay
thời Trung cổ trên Web,
12:16
at the moment you have to go to the National Library of Y's site
hiện tại bạn có thể truy cập
trang Web của Thư viện quốc gia Y
12:18
or the University Library of X's site,
hay trang Web của Thư viện trường Đại học X,
12:21
which is about the most boring way
quá là tẻ nhạt
12:24
in which you can deal with digital data.
khi xử lý các dữ liệu kỹ thuật số.
12:26
What you want to do is to aggregate it all together.
Điều bạn muốn làm là tập hợp tất cả lại.
12:28
Because the Web of the ancient manuscripts of the future
Vì trong tương lai, trang web của
các bản chép tay cổ xưa
12:31
isn't going to be built by institutions.
sẽ không do các tổ chức xây dựng nên,
12:34
It's going to be built by users,
mà do những người sử dụng xây dựng nên,
12:36
by people who get this data together,
những người đã tổng hợp những tư liệu này lại
12:39
by people who want to aggregate all sorts of maps
những người đã muốn tập hợp
tất cả các loại bản đồ
12:41
from wherever they come from,
từ quê hương của họ,
12:44
all sorts of medieval romances
tất cả những câu chuyện lãng mạn
thời trung cổ
12:46
from wherever they come from,
từ quê hương của họ,
12:48
people who just want to curate their own glorious selection
những người chỉ muốn bảo tồn
những lựa chọn vinh quang của riêng mình
12:49
of beautiful things.
của những điều đẹp đẽ.
12:53
And that is the future of the Web.
Và đó là tương lai của Web.
12:55
And it's an attractive and beautiful future,
Đó là một tương lai hấp dẫn và đẹp đẽ,
12:56
if only we can make it happen.
nhưng chỉ khi chúng ta có thể khiến điều đó xảy ra.
13:00
Now we at the Walters Art Museum have followed this example,
Hiện nay, tại Bảo tàng Nghệ thuật Walter,
chúng tôi đã học theo cách này,
13:01
and we have put up all our manuscripts on the Web
và đưa tất cả các bản chép tay mà chúng tôi có lên Web
13:04
for people to enjoy --
để ai cũng có thể thưởng thức.
13:08
all the raw data, all the descriptions, all the metadata.
tất cả cả tư liệu thô, những mô tả,
những siêu dữ liệu
13:09
under a Creative Commons license.
dưới bản quyền Tài sản sáng tạo chung.
13:12
Now the Walters Art Museum is a small museum
Hiện nay, Bảo tàng Nghệ thuật Walter
mới chỉ là một bảo tàng nhỏ,
13:15
and it has beautiful manuscripts,
và có những bản chép tay hoàn mĩ,
13:16
but the data is fantastic.
nhưng tư liệu quả là tuyệt vời.
13:18
And the result of this
và kết quả của những điều đó là,
13:20
is that if you do a Google search on images right now
nếu bạn tìm kiếm bằng Google Hình ảnh
ngay bây giờ,
13:22
and you type in "Illuminated manuscript Koran" for example,
lấy ví dụ bạn gõ vào "bản chép kinh Koran
được chiếu sáng"
13:25
24 of the 28 images you'll find come from my institution.
bạn sẽ tìm thấy 24 trên tổng số 28 bức hình
đến từ bảo tàng của tôi.
13:28
(Applause)
(vỗ tay).
13:32
Now, let's think about this for a minute.
Hãy nghĩ ngợi một chút về điều này.
13:38
What's in it for the institution?
Có những gì bên trong một viện bảo tồn ?
13:43
There are all sorts of things that are in it for the institution.
Có tất cả mọi thứ nằm trong diện bảo tồn.
13:45
You can talk about the Humanities and that sort of thing,
Bạn có thể nói về những điều Nhân văn
13:48
but let's talk about selfish things.
nhưng hãy nói về những điều vị kỉ.
13:50
Because what's really in it for the institution is this:
Bởi vì những gì thực sự tồn tại trong một
viện bảo tồn là đây:
13:52
Now why do people go to the Louvre?
Tại sao người ta lại đến (bảo tàng) Louvre?
13:56
They go to see the Mona Lisa.
Họ đến xem bức Mona Lisa.
13:59
Why do they go to see the Mona Lisa?
Tại sao họ lại đến xem bức Mona Lisa?
14:02
Because they already know what she looks like.
Vì họ đã biết cô ấy trông ra sao rồi.
14:05
And they know what she looks like
Họ biết cô ấy trông ra sao,
14:07
because they've seen pictures of her absolutely everywhere.
vì họ đã thấy những bức ảnh của cô ấy khắp mọi nơi.
14:09
Now, there is no need
Và giờ thì không cần
14:14
for these restrictions at all.
cấm đoán gì hết.
14:18
And I think that institutions should stand up
Và tôi nghĩ các tổ chức bảo tồn nên đứng lên
14:21
and release all their data under unrestricted licenses,
và giải phóng tất cả các tư liệu
với bản quyền không hạn chế,
14:23
and it would be a great benefit to everybody.
và đó sẽ tạo nên lợi ích vô cùng to lớn
cho tất cả mọi người.
14:26
Why don't we just let everybody have access to this data
Tại sao chúng ta không để mọi người
truy cập vào tư liệu này
14:28
and curate their own collection
và lưu giữ bộ sưu tập của riêng họ
14:31
of ancient knowledge and wonderful and beautiful things
về những kiến thức cổ xưa,
và những điều tuyệt vời, và đẹp đẽ
14:34
and increase the beauty and the cultural significance
và tăng lên vẻ đẹp và ý nghĩa văn hóa
14:36
of the Internet.
của Internet.
14:39
Thank you very much indeed.
Thực lòng cảm ơn tất cả quí vị!
14:40
(Applause)
(vỗ tay).
14:42
Translated by Michelle Nguyen
Reviewed by Trang Nguyen

▲Back to top

About the Speaker:

William Noel - Curator, rare book scholar
William Noel is a curator who believes museums should make their collections free and available on the Internet.

Why you should listen

William Noel is the Curator of Manuscripts and Rare Books at the Walters Art Museum. But for someone who spends the majority of his time analyzing ancient and medieval artifacts, he also embraces social media and stresses its value even for the oldest, most established academic and cultural institutions. Noel believes passionately that institutions should free their digital data.

Since 1999 Noel has spearheaded the conservation of a manuscript known as the Archimedes Palimpsest. The palimpsest is a unique Byzantine prayer book made up of parchments which contain hidden writings from three original previously-unknown texts: treatises written by Archimedes; works by the 4th-century B.C. Attic Orator Hyperides; and 3rd-century commentary on Aristotle’s Categories, by an unknown author. Using a powerful particle accelerator Noel and his team were able to uncover the hidden texts and publish all their images and findings on the Internet, available to anyone for free under a Creative Commons license.

Noel currently lives in Baltimore, Maryland, where he curates at the Walters, working to ensure that the public has free digital access to his collection.

Read more about William Noel in the TED Blog Q&A >>

More profile about the speaker
William Noel | Speaker | TED.com