English-Video.net comment policy

The comment field is common to all languages

Let's write in your language and use "Google Translate" together

Please refer to informative community guidelines on TED.com

TED2003

Steven Pinker: Human nature and the blank slate

Steven Pinker wezwany do niezapisanej tablicy

Filmed
Views 1,059,656

W swojej książce Steven Pinker dowodzi, że wszyscy ludzie rodzą się obdarzeni unikalnym zestawem cech. Podczas prezentacji mówi o swoich tezach oraz o kontrowersjach z nimi związanych.

- Psychologist
Steven Pinker questions the very nature of our thoughts -- the way we use words, how we learn, and how we relate to others. In his best-selling books, he has brought sophisticated language analysis to bear on topics of wide general interest. Full bio

A year ago, I spoke to you about a book
Jakiś rok temu opowiadałem wam o swojej książce
00:18
that I was just in the process of completing,
która wtedy była na ukończeniu;
00:22
that has come out in the interim, and I would like to talk to you today
otóż została ona niedawno wydana i chciałbym wam opowiedzieć
00:25
about some of the controversies that that book inspired.
o kontrowersjach które zdążyła wywołać.
00:28
The book is called "The Blank Slate,"
Jej tytuł to "The Blank Slate" ("Niezapisana tablica"),
00:32
based on the popular idea
inspirowany znanym nurtem
00:34
that the human mind is a blank slate,
postrzegania ludzkiego umysłu jako czystej tablicy,
00:36
and that all of its structure comes from
na której ostateczny wygląd mają wpływ
00:38
socialization, culture, parenting, experience.
społeczeństwo, kultura, wychowanie, doświadczenie etc.
00:41
The "blank slate" was an influential idea in the 20th century.
"Czysta tablica" była znaczącym założeniem XX wieku.
00:45
Here are a few quotes indicating that:
Kilka cytatów na potwierdzenie:
00:49
"Man has no nature," from the historian
"Nie istnieje 'ludzka natura'. " - historyk
00:52
Jose Ortega y Gasset;
Jose Ortega y Gasset;
00:54
"Man has no instincts," from the
"Człowiek nie ma instynktów"
00:56
anthropologist Ashley Montagu;
antropolog Ashley Montagu
00:58
"The human brain is capable of a full range of behaviors
"Ludzki mózg jest zdolny do całego spektrum zachowań
01:00
and predisposed to none," from the late scientist Stephen Jay Gould.
lecz do żadnego nie jest predysponowany" - Stephen Jay Gould
01:03
There are a number of reasons to doubt that the human mind
Jest sporo powodów by wątpić w tezę, że ludzki umysł
01:08
is a blank slate,
jest czystą tablicą;
01:10
and some of them just come from common sense.
kilka z nich jest czysto zdroworozsądkowych.
01:12
As many people have told me over the years,
Jak przez lata słyszałem od ludzi,
01:14
anyone who's had more than one child
każdy kto miał więcej niż jedno dziecko
01:17
knows that kids come into the world
wie, że rodzą się one
01:19
with certain temperaments and talents;
z własnym temperamentem i talentami
01:22
it doesn't all come from the outside.
i nie wszystko jest wpływem środowiska.
01:24
Oh, and anyone who
A, jeszcze każdy
01:27
has both a child and a house pet
mający w domu dziecko i zwierzaka
01:29
has surely noticed that the child, exposed to speech,
zauważył zapewne, że dzieci, słuchając ludzkiej mowy,
01:32
will acquire a human language,
w końcu uczą się mówić,
01:34
whereas the house pet won't,
co u zwierząt nie jest regułą,
01:36
presumably because of some innate different between them.
prawdopodobnie z powodu pewnej wewnętrznej różnicy między nimi.
01:38
And anyone who's ever been
A każdy kto był
01:41
in a heterosexual relationship knows that
w heteroseksualnym związku wie,
01:43
the minds of men and the minds of women are not indistinguishable.
że istnieje zauważalna różnica między umysłem kobiety i mężczyzny.
01:45
There are also, I think,
Pojawia się także
01:49
increasing results from
coraz więcej dowodów naukowych
01:51
the scientific study of humans
na to że nie jesteśmy
01:53
that, indeed, we're not born blank slates.
niezapisanymi tablicami.
01:55
One of them, from anthropology,
Jeden z nich przynosi nam antropologia,
01:58
is the study of human universals.
a dotyczący rzeczy powszechnych wśród ludzi, uniwersaliów.
02:01
If you've ever taken anthropology, you know that it's a --
Jeżeli zetknęliście się kiedyś z antropologią, wiecie
02:03
kind of an occupational
jaką frajdę czerpią antropolodzy
02:05
pleasure of anthropologists to show
z pokazywania jak odmienne
02:07
how exotic other cultures can be,
mogą być egzotyczne kultury,
02:09
and that there are places out there where, supposedly,
że gdzieś tam są miejsca, gdzie
02:12
everything is the opposite to the way it is here.
wszystko zdaje się być na opak.
02:14
But if you instead
Jednak jeżeli zajmiemy się
02:17
look at what is common to the world's cultures,
tym, co jest wspólne dla wszystkich kultur,
02:19
you find that there is an enormously rich set
zdamy sobie sprawę jak wiele z tych
02:23
of behaviors and emotions
zachowań i emocji,
02:25
and ways of construing the world
oraz sposobów rozumienia świata
02:28
that can be found in all of the world's 6,000-odd cultures.
możemy odnaleźć we wszystkich 6000 kultur świata.
02:30
The anthropologist Donald Brown has tried to list them all,
Antropolog Donald Brown podjął się spisania ich wszystkich,
02:34
and they range from aesthetics,
tylko niektóre z nich to: estetyka,
02:37
affection and age statuses
uczucia i status związany z wiekiem,
02:39
all the way down to weaning, weapons, weather,
aż do odstawiania dziecka od piersi, broni, pogody,
02:42
attempts to control, the color white
dążenia do władzy, koloru białego
02:45
and a worldview.
i postrzegania świata.
02:47
Also, genetics and neuroscience
Ponadto, genetyka i nauki dotyczące układu nerwowego
02:49
are increasingly showing that the brain
coraz dobitniej dowodzą, że ludzki mózg
02:51
is intricately structured.
ma wielce złożoną strukturę.
02:53
This is a recent study by the neurobiologist Paul Thompson
Oto wyniki niedawnych badań neurobiologa Paula Thompsona
02:56
and his colleagues in which they --
i jego zespołu, w czasie których
02:58
using MRI --
przy pomocy MRI
03:00
measured the distribution of gray matter --
mierzono rozkład istoty szarej
03:02
that is, the outer layer of the cortex --
która jest zewnętrzną warstwą kory mózgowej,
03:05
in a large sample of pairs of people.
na dużej ilości par ludzi.
03:08
They coded correlations in the thickness
Obserwowali zależności w grubości
03:11
of gray matter in different parts of the brain
istoty szarej w różnych częściach mózgu;
03:15
using a false color scheme, in which
zobrazowano to kolorem,
03:17
no difference is coded as purple,
gdzie fioletowy oznacza brak różnic
03:20
and any color other than purple indicates
a jakikolwiek inny kolor wskazuje
03:23
a statistically significant correlation.
statystycznie znaczną zależność.
03:25
Well, this is what happens when you pair people up at random.
Tak to wygląda, gdy porównamy dwójkę losowych ludzi.
03:27
By definition, two people picked at random
Z definicji, u dwojga losowych ludzi
03:30
can't have correlations in the distribution
nie może istnieć zależność rozkładu
03:33
of gray matter in the cortex.
istoty szarej w korze mózgowej.
03:35
This is what happens in people who share
A teraz obserwacje u ludzi dzielących
03:38
half of their DNA -- fraternal twins.
połowę swojego DNA - bliźniąt dwujajowych.
03:41
And as you can see, large amounts of the brain
Jak widzicie, duże obszary mózgu
03:44
are not purple, showing that if one person
nie są fioletowe, wskazując, że gdy jedna z osób
03:46
has a thicker bit of cortex
ma grubszy fragment kory
03:49
in that region, so does his fraternal twin.
w tym miejscu, to samo znajdziemy u jej brata lub siostry.
03:52
And here's what happens if you
A tu z kolei widzimy co się stanie
03:55
get a pair of people who share all their DNA --
gdy zbadamy dwójkę ludzi dzielących cały swój DNA
03:59
namely, clones or identical twins.
czyli klony lub bliźnięta jednojajowe.
04:01
And you can see huge areas of cortex where there are
Możemy zaobserwować duże regiony kory, gdzie
04:04
massive correlations in the distribution of gray matter.
są ogromne podobieństwa w rozkładzie istoty szarej.
04:08
Now, these aren't just
To nie tylko
04:11
differences in anatomy,
różnice w anatomii,
04:13
like the shape of your ear lobes,
jak kształt uszu,
04:15
but they have consequences in thought and behavior
ma to swoje konsekwencje w zachowaniu i myśleniu
04:17
that are well illustrated in this famous cartoon by Charles Addams:
które dobrze ilustruje słynny żart rysunkowy Charlesa Addamsa:
04:21
"Separated at birth, the Mallifert twins meet accidentally."
"Przypadkowe spotkanie rozdzielonych przy narodzinach braci Mallifert."
04:25
As you can see, there are two inventors
Jak widzicie, jest to dwóch wynalazców
04:30
with identical contraptions in their lap, meeting
z identycznymi urządzeniami na kolanach, którzy spotkali się
04:32
in the waiting room of a patent attorney.
w poczekalni urzędu patentowego.
04:34
Now, the cartoon is not such an exaggeration, because
Rysunek ma w sobie więcej prawdy niż się zdaje, ponieważ
04:36
studies of identical twins who were separated at birth
identyczne bliźnięta rozdzielone przy urodzeniu
04:39
and then tested in adulthood
i przebadane jako dorosłe
04:42
show that they have astonishing similarities.
wykazują zadziwiające podobieństwa.
04:44
And this happens in every pair of identical twins
Dotyczy to każdej pary bliźniąt jednojajowych
04:47
separated at birth ever studied --
rozdzielonych przy narodzinach kiedykolwiek zbadanych
04:50
but much less so with fraternal twins separated at birth.
zdecydowanie rzadziej obserwuje się to u bliźniąt dwujajowych.
04:52
My favorite example is a pair of twins,
Mój ulubiony przykład to bliźnięta
04:55
one of whom was brought up
z których jedno było wychowane
04:58
as a Catholic in a Nazi family in Germany,
w katolickiej rodzinie w nazistowskich Niemczech
05:00
the other brought up in a Jewish family in Trinidad.
a drugie w żydowskiej rodzinie w Trynidadzie.
05:04
When they walked into the lab in Minnesota,
Kiedy weszli do laboratorium w Minnesocie,
05:08
they were wearing identical navy blue shirts with epaulettes;
nosili identyczne granatowe koszule z naramiennikami,
05:10
both of them liked to dip buttered toast in coffee,
obaj lubili maczać tosty w kawie,
05:13
both of them kept rubber bands around their wrists,
obaj nosili gumowe bransoletki,
05:16
both of them flushed the toilet before using it as well as after,
obaj spłukiwali ubikację tak przed jak i po skorzystaniu,
05:20
and both of them liked to surprise people
oraz lubili straszyć ludzi
05:23
by sneezing in crowded elevators to watch them jump.
głośno kichając w zatłoczonych windach.
05:26
Now --
Kontynuując.
05:30
the story might seem to good to be true,
Opowieść wydaje się zbyt piękna by była prawdziwa,
05:32
but when you administer
jednak nawet gdy przeprowadzimy
05:34
batteries of psychological tests,
wiele testów psychologicznych
05:36
you get the same results -- namely,
uzyskamy takie same rezultaty-
05:39
identical twins separated at birth show
bliźnięta jednojajowe rozdzielone przy narodzinach
05:41
quite astonishing similarities.
są zadziwiająco podobne.
05:43
Now, given both the common sense
Skoro połączone siły zdrowego rozsądku
05:45
and scientific data
oraz badań naukowych
05:47
calling the doctrine of the blank slate into question,
zdołały nadszarpnąć reputację "czystej tablicy",
05:49
why should it have been such an appealing notion?
powinniśmy zapytać, czemu był to tak popularny nurt?
05:51
Well, there are a number of political reasons why people have found it congenial.
Jest wiele politycznych powodów dla których uważano ją za obowiązującą.
05:54
The foremost is that if we're blank slates,
Najważniejszym jest ten, że gdy jesteśmy czystymi tablicami
05:57
then, by definition, we are equal,
wtedy, z definicji, jesteśmy równi,
06:00
because zero equals zero equals zero.
ponieważ zero równe jest zeru równe jest zeru.
06:02
But if something is written on the slate,
Podczas gdy coś jest napisane na tej tablicy
06:05
then some people could have more of it than others,
niektórzy mogą mieć tam więcej niż inni,
06:07
and according to this line of thinking, that would justify
co by usprawiedliwiało
06:09
discrimination and inequality.
dyskryminację i nierówności.
06:11
Another political fear of human nature
Kolejnym powodem do obaw przed ludzką naturą
06:14
is that if we are blank slates,
jest to, że będąc czystymi tablicami
06:17
we can perfect mankind --
możemy ulepszyć ludzkość -
06:19
the age-old dream of the perfectibility of our species
odwieczne marzenie doskonalenia naszego gatunku
06:21
through social engineering.
poprzez inżynierię społeczną.
06:24
Whereas, if we're born with certain instincts,
Gdybyśmy mieli wrodzone instynkty
06:26
then perhaps some of them might condemn us
wtedy niektóre z nich mogłyby skłaniać nas
06:28
to selfishness, prejudice and violence.
do egoizmu, uprzedzeń i przemocy.
06:30
Well, in the book, I argue that these are, in fact, non sequiturs.
Cóż, w książce dowodzę, że te obawy są bezpodstawne.
06:34
And just to make a long story short:
W kilku słowach:
06:38
first of all, the concept of fairness
po pierwsze, "sprawiedliwość"
06:40
is not the same as the concept of sameness.
nie powinna być utożsamiana z "identycznością".
06:42
And so when Thomas Jefferson wrote
Gdy Thomas Jefferson pisał
06:45
in the Declaration of Independence,
w Deklaracji Niepodległości,
06:47
"We hold these truths to be self-evident,
"Uważamy te prawdy za oczywiste,
06:49
that all men are created equal,"
że wszyscy ludzie zostali stworzeni równi,"
06:51
he did not mean "We hold these truths to be self-evident,
nie miał na myśli "Uważamy te prawdy za oczywiste,
06:54
that all men are clones."
że wszyscy ludzie są klonami."
06:56
Rather, that all men are equal in terms of their rights,
Raczej, że wszyscy są równi w swoich prawach,
06:59
and that every person ought to be treated
oraz że każdy powinien być traktowany
07:02
as an individual, and not prejudged
jako jednostka, bez względu
07:05
by the statistics of particular groups
na statystyki dotyczące grupy
07:07
that they may belong to.
do której się zalicza.
07:09
Also, even if we were born
Ponadto, nawet gdybyśmy rodzili się
07:12
with certain ignoble motives,
z pewnymi niegodziwymi skłonnościami,
07:14
they don't automatically lead to ignoble behavior.
nie skazują nas one na niegodziwe zachowanie,
07:16
That is because the human mind
a to dlatego, że ludzki umysł
07:19
is a complex system with many parts,
jest złożonym układem z wieloma częściami
07:21
and some of them can inhibit others.
które mogą hamować skłonności innych części.
07:23
For example, there's excellent reason to believe
Istnieje wiele powodów by wierzyć,
07:26
that virtually all humans are born with a moral sense,
że praktycznie wszyscy rodzą się z poczuciem moralności,
07:29
and that we have cognitive abilities that allow us
i że wszyscy mamy zdolności pozwalające nam
07:33
to profit from the lessons of history.
uczyć się z lekcji dawanych nam przez historię.
07:36
So even if people did have impulses
Tak więc nawet gdyby ludzie mieli skłonności
07:38
towards selfishness or greed,
do egoizmu i chciwości,
07:40
that's not the only thing in the skull,
to nie tylko to dzieje się w czaszce,
07:42
and there are other parts of the mind that can counteract them.
są tam inne obszary które mogą się im przeciwstawiać.
07:44
In the book, I
W książce
07:47
go over controversies such as this one,
dotykam wielu podobnych kontrowersyjnych tematów,
07:49
and a number of other hot buttons,
i innych punktów zapalnych,
07:51
hot zones, Chernobyls, third rails, and so on --
grząskich gruntów, Czarnobyli i tak dalej,
07:54
including the arts, cloning, crime,
w tym sztuki, klonowania, zbrodni,
07:57
free will, education, evolution,
wolnej woli, edukacji, ewolucji
07:59
gender differences, God, homosexuality,
różnic między płciami, Boga, homoseksualizmu,
08:01
infanticide, inequality, Marxism, morality,
dzieciobójstwa, nierówności, Marksizmu, moralności
08:04
Nazism, parenting, politics,
Nazizmu, rodzicielstwa, polityki,
08:06
race, rape, religion, resource depletion,
ras, religii, niedoboru surowców
08:08
social engineering, technological risk and war.
inżynierii społecznej, zagrożeń techniki i wojny.
08:10
And needless to say, there were certain risks
Nie trzeba nadmieniać, że podejmowanie tych tematów
08:13
in taking on these subjects.
wiązało się z pewnym ryzykiem.
08:15
When I wrote a first draft of the book,
Kiedy skończyłem pierwopis książki
08:19
I circulated it to a number of colleagues for comments,
rozesłałem go kilku współpracownikom do skomentowania
08:22
and here are some of
oto niektóre odpowiedzi
08:24
the reactions that I got:
które otrzymałem:
08:27
"Better get a security camera for your house."
'Zainwestuj w system alarmowy w domu."
08:29
"Don't expect to get any more awards, job offers
"Nie oczekuj kolejnych nagród, ofert pracy
08:33
or positions in scholarly societies."
albo pozycji dydaktycznych"
08:36
"Tell your publisher not to list your hometown
"Poproś wydawcę by nie podawał twojego adresu
08:39
in your author bio."
w notce biograficznej."
08:41
"Do you have tenure?"
"Naprawdę nadal wykładasz?"
08:44
(Laughter)
(śmiech)
08:46
Well, the book came out in October,
Cóż, książka ukazała się w październiku,
08:48
and nothing terrible has happened.
i nic strasznego się nie stało.
08:50
I -- I like --
Jednak rzeczywiście
08:55
There was indeed reason to be nervous,
były powody do niepokoju,
08:58
and there were moments in which I did feel nervous,
i były chwile gdy nerwy dawały o sobie znać,
09:00
knowing the history
szczególnie gdy zna się
09:02
of what has happened to people
historie ludzi, którzy
09:04
who've taken controversial stands
podjęli się kontrowersyjnych tematów
09:06
or discovered disquieting findings
lub dokonali niepokojących odkryć
09:08
in the behavioral sciences.
w naukach behawioralnych.
09:11
There are many cases, some of which I talk about in the book,
Jest wiele przypadków, o niektórych z nich piszę w książce,
09:13
of people who have been slandered, called Nazis,
ludzi pomawianych, oskarżanych o Nazizm,
09:16
physically assaulted, threatened with criminal prosecution
bitych, zastraszanych procesami,
09:20
for stumbling across or arguing
za podjęcie lub natrafienie
09:23
about controversial findings.
na kontrowersyjne odkrycie.
09:27
And you never know when you're going to
I nigdy nie wiesz
09:30
come across one of these booby traps.
kiedy wpadniesz w jedną z tych pułapek.
09:32
My favorite example is a pair of psychologists
Moim ulubionym przykładem jest dwójka psychologów
09:34
who did research on left-handers,
badających osoby leworęczne,
09:36
and published some data showing that left-handers are, on average,
opublikowali oni wyniki wskazujące, że leworęczni są przeciętnie
09:39
more susceptible to disease, more prone to accidents
mniej odporni na choroby, bardziej narażeni na wypadki
09:42
and have a shorter lifespan.
i mają krótszą spodziewaną długość życia.
09:45
It's not clear, by the way, since then,
Przy okazji, obecnie nie jest pewne
09:47
whether that is an accurate generalization,
czy są to prawidłowe wnioski,
09:49
but the data at the time seemed to support that.
ale wtedy wyniki zdawały się wspierać te tezy.
09:52
Well, pretty soon they were barraged
Cóż, wkrótce zostali oni zasypani
09:55
with enraged letters,
listami od oburzonych czytelników,
09:57
death threats,
groźbami śmierci,
10:00
ban on the topic in a number of scientific journals,
zakazem podejmowania tematu w wielu czasopismach naukowych
10:02
coming from irate left-handers
nadchodzącymi od wzburzonych leworęcznych
10:05
and their advocates,
i ich prawników;
10:08
and they were literally afraid to open their mail
dosłownie bali się sprawdzać pocztę
10:10
because of the venom and vituperation
z powodu jadu i obelg
10:13
that they had inadvertently inspired.
które niechcący na siebie sprowadzili.
10:16
Well,
Więc...
10:19
the night is young, but the book has been out
noc jeszcze młoda, ale książka jest już
10:21
for half a year,
pół roku na rynku,
10:23
and nothing terrible has happened.
i nic strasznego się nie stało.
10:25
None of the dire professional consequences
Żadne ze wspomnianych konsekwencji
10:27
has taken place --
nie miały miejsca...
10:29
I haven't been
Nie zostałem banitą
10:31
exiled from the city of Cambridge.
wygnanym z miasta Cambridge.
10:33
But what I wanted to talk about
Ale chciałbym zaznaczyć dwa
10:36
are two of these hot buttons
wrażliwe tematy
10:38
that have aroused the strongest response
które wywołały najwięcej zamieszania
10:41
in the 80-odd reviews
w postaci około 80 recenzji
10:45
that The Blank Slate has received.
które poświęcono mojej książce.
10:47
I'll just put that list up for a few seconds,
Wrócę na chwilę do tej listy
10:50
and see if you can guess which two
i sprawdzimy czy potraficie zgadnąć
10:53
-- I would estimate that probably two of these topics
... powiedziałbym że dwa z tych tematów
10:55
inspired probably 90 percent
zajęło około 90%
10:57
of the reaction in the various reviews
miejsca w większości recenzji
11:00
and radio interviews.
i wywiadach radiowych.
11:03
It's not violence and war,
Nie, nie przemoc czy wojna,
11:05
it's not race, it's not gender,
nie różnice między rasami i płciami
11:07
it's not Marxism, it's not Nazism.
ani Marksizm, ani Nazizm.
11:09
They are: the arts and parenting.
Otóż: sztuka i wychowanie.
11:12
(Laughter)
(śmiech)
11:15
So let me tell you what
Pozwólcie mi wyjaśnić
11:17
aroused such irate responses,
co wywołało to wściekłe poruszenie,
11:19
and I'll let you decide if whether they --
a wy ocenicie, czy
11:21
the claims are really that outrageous.
te tezy rzeczywiście są tak oburzające.
11:24
Let me start with the arts.
Zacznijmy od sztuki.
11:26
I note that among the long list of human universals
Zaznaczam, że wśród długiej listy rzeczy powszechnych
11:29
that I presented a few slides ago
dla gatunku ludzkiego
11:31
are art.
jest sztuka.
11:34
There is no society ever discovered
Nie odkryto dotąd społeczeństwa
11:36
in the remotest corner of the world that has not had something
nawet w najdalszym zakątku Ziemi, które nie miałoby
11:39
that we would consider the arts.
czegoś uznawanego za sztukę.
11:42
Visual arts -- decoration of surfaces and bodies --
Sztuka wizualna - dekoracje powierzchni i ciała...
11:46
appears to be a human universal.
zdaje się być uniwersalna dla ludzi.
11:48
The telling of stories, music,
Snucie opowieści, muzyka,
11:50
dance, poetry -- found in all cultures,
taniec, poezja znajdują się we wszystkich kulturach
11:52
and many of the motifs and themes
a wiele z motywów i toposów
11:55
that
które pozwalają nam
11:58
give us pleasure in the arts
czerpać przyjemność ze sztuki
12:01
can be found in all human societies:
można znaleźć we wszystkich społecznościach.
12:03
a preference for symmetrical forms,
Preferowanie symetrii,
12:07
the use of repetition and variation,
używanie repetycji i wariacji,
12:10
even things as specific as the fact
nawet rzeczy tak specyficzne
12:12
that in poetry all over the world,
jak to, że w poezji na całym świecie
12:14
you have lines that are very close
znajdujemy wersy, które mają
12:16
to three seconds long, separated by pauses.
około 3 sekund długości, rozdzielone pauzami.
12:19
Now, on the other hand,
Z drugiej strony
12:22
in the second half of the 20th century,
w drugiej połowie XX. wieku
12:24
the arts are frequently said to be in decline.
mówi się często o zmierzchu sztuki.
12:26
And I have a collection,
Mam kolekcję
12:29
probably 10 or 15 headlines, from highbrow magazines
10-15 nagłówków z inteligenckich magazynów
12:31
deploring the fact that
lamentujących nad
12:34
the arts are in decline in our time.
upadkiem sztuki współczesnej.
12:36
I'll give you a couple of representative quotes:
Kilka przykładów:
12:39
"We can assert with some confidence that our own period is
"Z dużą pewnością możemy powiedzieć, że w naszych czasach
12:42
one of decline, that the standards of culture are lower
doświadczamy upadku kultury, że nasze standardy są niższe
12:44
than they were 50 years ago, and that the evidences of this decline
niż jeszcze 50 lat temu, i że odczuwalnych skutków tego upadku
12:47
are visible in every department of human activity."
możemy doświadczyć w każdej dziedzinie ludzkiej aktywności."
12:50
That's a quote from T. S. Eliot, a little more than 50 years ago.
To T.S Eliot, powiedział to nieco ponad 50 lat temu.
12:53
And a more recent one:
A tu trochę nowszy:
12:56
"The possibility of sustaining high culture in our time
"Możliwość podtrzymania poziomu kultury wysokiej w naszych czasach
12:58
is becoming increasing problematical.
staje się coraz większym problemem.
13:00
Serious book stores are losing their franchise,
Poważne księgarnie tracą markę
13:03
nonprofit theaters are surviving primarily
niekomercyjne teatry trwają głównie
13:05
by commercializing their repertory,
dostosowując się do gustów publiczności,
13:07
symphony orchestras are diluting their programs,
orkiestry symfoniczne tną programy
13:09
public television is increasing its dependence
telewizja publiczna uzależnia się
13:11
on reruns of British sitcoms,
od powtórek 'Czterech pancernych',
13:13
classical radio stations are dwindling,
stacje z muzyką klasyczną konają, muzea żyją
13:16
museums are resorting to blockbuster shows, dance is dying."
ze wzbudzających sensację wystaw, taniec umiera."
13:18
That's from Robert Brustein,
To z kolei Robert Brustein,
13:20
the famous drama critic and director,
słynny krytyk teatralny i reżyser,
13:22
in The New Republic about five years ago.
w tekście z "The New Republic" sprzed pięciu laty.
13:25
Well, in fact, the arts are not in decline.
W rzeczywistości, sztuka nie jest w zaniku.
13:28
I don't think this will as a surprise to anyone in this room,
Co chyba nie dziwi nikogo w tej sali,
13:31
but by any standard
- pod żadnym względem
13:34
they have never been flourishing
nie rozkwitała tak szeroko
13:36
to a greater extent.
jak teraz.
13:38
There are, of course, entirely new art forms
Powstały zupełnie nowe formy wyrazu
13:40
and new media, many of which you've heard
oraz nowe środki przekazu, o których usłyszeliście
13:43
over these few days.
w ostatnich dniach.
13:45
By any economic standard,
Pod każdym ekonomicznym względem
13:48
the demand for art of all forms
zapotrzebowanie na sztukę w każdej formie
13:50
is skyrocketing,
jest kosmiczne.
13:53
as you can tell from the price of opera tickets,
Co możemy stwierdzić po cenach biletów operowych,
13:55
by the number of books sold,
ilości publikowanych
13:57
by the number of books published,
oraz sprzedawanych książek,
13:59
the number of musical titles released,
liczby nowych utworów muzycznych,
14:01
the number of new albums and so on.
nowych albumów i tak dalej.
14:04
The only grain of truth to this
Jedyne ziarna prawdy
14:07
complaint that the arts are in decline
w narzekaniach na sztukę współczesną
14:09
come from three spheres.
można znaleźć w trzech obszarach.
14:11
One of them is in elite art since the 1930s --
Jednym z nich jest
14:15
say, the kinds of works performed
sztuka wysoka od lat 1930-tych;
14:18
by major symphony orchestras,
większość repertuaru orkiestr symfonicznych
14:20
where most of the repertory is before 1930,
stanowią utwory sprzed roku 1930,
14:22
or the works shown in
dotyczy to także prac wystawianych
14:26
major galleries and prestigious museums.
w ważniejszych galeriach i prestiżowych muzeach.
14:28
In literary criticism and analysis,
Co do krytyki literackiej i analizy,
14:32
probably 40 or 50 years ago,
około 40-50 lat temu
14:34
literary critics were a kind of cultural hero;
krytycy literaccy byli skarbem narodowym;
14:36
now they're kind of a national joke.
obecnie są raczej skarbnicą dowcipów.
14:39
And the humanities and arts programs
No i jeszcze kierunki humanistyczne i artystyczne
14:41
in the universities, which by many measures,
na uniwersytetach, one pod wieloma względami
14:44
indeed are in decline.
są w upadku.
14:46
Students are staying away in droves,
Studenci wybierają popularne kierunki,
14:48
universities are disinvesting
uczelnie niechętnie dofinansowują
14:50
in the arts and humanities.
kierunki humanistyczne i sztukę.
14:52
Well, here's a diagnosis.
Więc, mam diagnozę.
14:54
They didn't ask me, but by their own admission,
Nie proszono mnie o nią, ale zgodnie z ich słowami
14:57
they need all the help that they can get.
każda pomoc się liczy.
14:59
And I would like to suggest that it's not a coincidence
Chciałbym również zasugerować, że nie jest przypadkiem
15:02
that this supposed decline
że ten tak zwany "upadek"
15:04
in the elite arts and criticism
sztuki wysokiej i krytyki
15:06
occurred in the same point in history in which
pojawił się w tym samym czasie
15:09
there was a widespread denial of human nature.
w którym rozpowszechniła się negacja ludzkiej natury.
15:11
A famous quotation can be found --
Znany cytat,
15:14
if you look on the web, you can find it in
możecie go znaleźć w Internecie,
15:16
literally scores
czy sylabusach
15:18
of English core syllabuses --
do języka angielskiego -
15:20
"In or about December 1910,
"W okolicach grudnia roku 1910
15:23
human nature changed."
odmieniła się ludzka natura."
15:26
A paraphrase of a quote by Virginia Woolf,
Parafraza Virginii Wolff,
15:28
and there's some debate
ludzie ciągle zastanawiają się
15:31
as to what she actually meant by that.
co naprawdę chciała przez to powiedzieć.
15:33
But it's very clear, looking at these syllabuses,
Jednak jest jasne, patrząc na te sylabusy,
15:35
that -- it's used now
że obecnie używa się go
15:37
as a way of saying that all forms
aby pokazać, że wszystkie formy
15:39
of appreciation of art
obcowania ze sztuką,
15:43
that were in place for centuries, or millennia,
jakie istniały praktycznie od zawsze,
15:45
in the 20th century were discarded.
w XX. wieku zostały odrzucone.
15:49
The beauty and pleasure in art --
Piękno i przyjemność,
15:52
probably a human universal --
prawdopodobnie wartości uniwersalne dla całej ludzkości,
15:54
were -- began to be considered saccharine,
zostały uznane za ckliwe
15:56
or kitsch, or commercial.
kiczowate lub komercyjne.
15:58
Barnett Newman had a famous quote that "the impulse of modern art
Zdaniem Barnetta Newmana napędem sztuki współczesnej
16:01
is the desire to destroy beauty" --
jest pragnienie zniszczenia piękna,
16:04
which was considered bourgeois or tacky.
kojarzonego wtedy z burżujstwem i tandetą.
16:07
And here's just one example.
Jeszcze jeden przykład.
16:10
I mean, this is perhaps a representative example
Mam nadzieję że jest to reprezentatywny przykład
16:12
of the visual depiction of the female form
przedstawiania wizerunku kobiety
16:15
in the 15th century;
w XV w.
16:18
here is a representative example
a to z kolei typowy przykład
16:20
of the depiction of the female form in the 20th century.
przedstawienia kobiety z wieku XX.
16:22
And, as you can see, there -- something has changed
Jak pewnie zauważyliście, zaszła zauważalna zmiana
16:26
in the way the elite arts
w sposobie oddziaływania
16:28
appeal to the senses.
sztuki wysokiej na odbiorcę.
16:30
Indeed, in movements of modernism
Rzeczywiście, ruchy modernistyczne
16:32
and post-modernism,
i postmodernistyczne
16:34
there was visual art without beauty,
prezentowały dzieła pozbawione piękna,
16:36
literature without narrative and plot,
literaturę pozbawioną narracji i fabuły,
16:38
poetry without meter and rhyme,
poezję bez metrum i rymu,
16:40
architecture and planning without ornament,
architekturę bez rozplanowania czy ornamentów,
16:42
human scale, green space and natural light,
ludzkiej skali, zielonych przestrzeni, naturalnego światła,
16:44
music without melody and rhythm,
muzykę bez melodii i rytmu,
16:47
and criticism without clarity,
krytycyzm bez jasności,
16:49
attention to aesthetics and insight into the human condition.
uwagi na estetykę i oglądu na stan ludzkości.
16:51
(Laughter)
(śmiech)
16:54
Let me give just you an example to back up that last statement.
Pozwólcie mi poprzeć moją ostatnią tezę przykładem.
16:56
But here, there -- one of the most famous literary
Jednym z nasłynniejszych badaczy angielskiej
16:59
English scholars of our time
literatury naszych czasów
17:01
is the Berkeley professor,
jest pani profesor z Berkeley,
17:03
Judith Butler.
Judith Butler.
17:05
And here is an example of
A to fragment jednej
17:07
one of her analyses:
z jej analiz:
17:09
"The move from a structuralist account in which capital
"Konwersja ze strukturalistycznego porządku w którym
17:12
is understood to structure social relations
stolica kształtuje relacje społeczne
17:14
in relatively homologous ways
w zasadzie homologiczne sposoby
17:16
to a view of hegemony in which power relations are subject to repetition,
do poglądu na hegemonię w której relacje siły są podmiotem repetycji,
17:18
convergence and rearticulation
konwergencji i reartykulacji
17:21
brought the question of temporality into the thinking of structure,
przynosi pytanie o tymczasowość w pojmowaniu struktury,
17:23
and marked a shift from the form of Althusserian theory
i podkreśla rezygnację z Althusseriańskiej teorii
17:26
that takes structural totalities as theoretical objects ..."
która interpretuje strukturalne totalizmy jako teoretyczne obiekty..."
17:28
Well, you get the idea.
Wiecie o co chodzi.
17:31
By the way, this is one sentence --
Przy okazji, to jest jedno zdanie --
17:34
you can actually parse it.
samo może być podmiotem analizy.
17:36
Well, the argument in "The Blank Slate"
W mojej książce twierdzę
17:40
was that elite art and criticism
że sztuka wysoka i krytyka
17:42
in the 20th century,
w XX. wieku,
17:44
although not the arts in general,
chociaż nie sztuka w ogólności,
17:46
have disdained beauty, pleasure,
stroniła od piękna, przyjemności,
17:48
clarity, insight and style.
jasności, głębi i stylu.
17:50
People are staying away from elite art and criticism.
Ludzie stronią od sztuki wysokiej i krytyki.
17:53
What a puzzle -- I wonder why.
Pytanie za 100 punktów - dlaczego?
17:57
Well, this turned out to be probably
Prawdopodobnie jest to
18:00
the most controversial claim in the book.
najbardziej kontrowersyjny fragment książki.
18:02
Someone asked me whether I stuck it in
Usłyszałem nawet pytanie, czy nie napisałem tego
18:04
in order to deflect ire
tylko po to, by odwrócić uwagę
18:06
from discussions of gender and Nazism
od rozdziałów o płci, Naziźmie,
18:09
and race and so on. I won't comment on that.
rasach itp. Bez komentarza.
18:12
But it certainly inspired
Ale z pewnością
18:16
an energetic reaction
rozpętałem gorącą dyskusję
18:19
from many university professors.
wsród wielu profesorów uniwersyteckich.
18:22
Well, the other hot button is parenting.
Kolejnym kontrowersyjnym tematem jest wychowanie.
18:25
And the starting point is the -- for that discussion
Rozpocznijmy od faktu, że
18:28
was the fact that we have all
każdy z nas był celem
18:31
been subject to the advice
wielkiej machiny
18:33
of the parenting industrial complex.
doradztwa rodzicielskiego.
18:35
Now, here is -- here is a
Przytoczę typowe
18:38
representative quote from a besieged mother:
wyznanie przytłoczonej matki:
18:40
"I'm overwhelmed with parenting advice.
"Jestem przytłoczona poradami dla rodziców.
18:43
I'm supposed to do lots of physical activity with my kids
Powinnam zapewniać dzieciom dużo ruchu
18:45
so I can instill in them a physical fitness habit
by zaszczepić w nich nawyk aktywności fizycznej.
18:47
so they'll grow up to be healthy adults.
żeby wyrosły na zdrowych ludzi.
18:50
And I'm supposed to do all kinds of intellectual play
I powinnam grać z nimi w te edukacyjne zabawy
18:52
so they'll grow up smart.
żeby wyrosły na mądrych ludzi.
18:54
And there are all kinds of play -- clay for finger dexterity,
I jest tyle tych gier - modelina na zręczność,
18:56
word games for reading success, large motor play,
gry słowne na czytanie, małe zabawy ruchowe,
18:59
small motor play. I feel like I could devote my life
duże zabawy ruchowe... Mogłabym poświęcić życie
19:02
to figuring out what to play with my kids."
na rozgryzaniu, w co powinnam bawić się z dziećmi."
19:04
I think anyone who's recently been a parent can sympathize
Myślę, że wielu świeżych rodziców
19:07
with this mother.
może odnieść się do tych słów pozytywnie.
19:09
Well, here's some sobering facts about parenting.
A teraz trochę trzeźwiących faktów o wychowaniu:
19:12
Most studies of parenting on which this advice is based
Większość tych rad jest oparta na bezwartościowych badaniach.
19:15
are useless. They're useless because they don't control
Bezwartościowych, bo nie biorą poprawki
19:19
for heritability. They measure some correlation
na dziedziczność. Mierzą pewne korelacje
19:22
between what the parents do, how the children turn out
między czynami rodziców a wynikami dzieci
19:25
and assume a causal relation:
i zakładają, że jedno pociąga drugie.
19:28
that the parenting shaped the child.
Wychowanie miało ukształtować dzieci.
19:30
Parents who talk a lot to their kids
Dzieci których rodzice dużo z nimi rozmawiają
19:32
have kids who grow up to be articulate,
wyrastają na elokwentnych dorosłych,
19:34
parents who spank their kids have kids who grow up
dzieci karane klapsami wyrastają na osoby
19:36
to be violent and so on.
skłonne do przemocy i tak dalej.
19:38
And very few of them control for the possibility
Bardzo niewiele z tych badań bierze pod uwagę
19:40
that parents pass on genes for --
przekazane przez rodziców geny
19:43
that increase the chances a child will be articulate
które zwiększają szansę dziecka na bycie elokwentnym,
19:46
or violent and so on.
gwałtownym i tak dalej.
19:48
Until the studies are redone with adoptive children,
Dopóki badania nie zostaną przeprowadzone na adoptowanych dzieciach
19:50
who provide an environment
na które wpływ ma tylko otoczenie
19:53
but not genes to their kids,
a nie związane z tym otoczeniem geny
19:55
we have no way of knowing whether these conclusions are valid.
nie mamy podstaw do uznania wspomnianych badań za wiarygodne.
19:57
The genetically controlled studies
Badania biorące poprawkę na dziedziczność
20:00
have some sobering results.
przynoszą otrzeźwiające rezultaty.
20:02
Remember the Mallifert twins:
Pamiętajcie bliźniaków Mallifert:
20:04
separated at birth, then they meet in the patent office --
"rozdzieleni przy narodzinach, spotykają się w urzędzie patentowym"
20:06
remarkably similar.
zadziwiająco podobni.
20:09
Well, what would have happened if the Mallifert twins had grown up together?
Co by się stało, gdyby bliźniacy dorastali razem?
20:11
You might think, well, then they'd be even more similar,
Można pomyśleć, że byliby jeszcze bardziej podobni,
20:14
because not only would they share their genes,
ponieważ dzieliliby nie tylko swoje geny
20:17
but they would also share their environment.
ale także środowisko w którym dorastali.
20:19
That would make them super-similar, right?
Staliby się superpodobni, tak?
20:22
Wrong. Identical twins, or any siblings,
No nie. Jednojajowe bliźnięta, czy w ogóle rodzeństwa,
20:24
who are separated at birth are no less similar
rozdzielone przy urodzeniu są tak samo podobne
20:27
than if they had grown up together.
jak te wychowane razem.
20:31
Everything that happens to you in a given home
Wszystko to co zdarzyło się w twoim domu
20:33
over all of those years
przez te wszystkie lata
20:35
appears to leave no permanent stamp
zdaje się nie zostawiać żadnego śladu.
20:37
on your personality or intellect.
na twojej osobowości czy inteligencji.
20:39
A complementary finding, from a completely different methodology,
Badanie z użyciem zupełnie innej metodologii dowodzi,
20:42
is that adopted siblings reared together --
że adoptowane rodzeństwo wychowywane razem,
20:45
the mirror image of identical twins reared apart,
lustrzane odbicie bliźniąt wychowanych osobno,
20:49
they share their parents, their home,
wspólni rodzice, domy,
20:51
their neighborhood,
sąsiedztwo
20:53
don't share their genes -- end up not similar at all.
różne zestawy genów - nie są podobne ani trochę.
20:55
OK -- two different bodies of research with a similar finding.
OK - dwa różne badania z podobnymi konkluzjami.
20:58
What it suggests is that children are shaped
Wskazuje to, że dzieci są kształtowane
21:01
not by their parents over the long run,
przez długie lata przez swoich rodziców,
21:03
but in part -- only in part -- by their genes,
ale, po części - przez geny,
21:06
in part by their culture --
po części - ich kulturę,
21:09
the culture of the country at large
kulturę kraju
21:11
and the children's own culture, namely their peer group --
i własną kulturę dzieci, ich rówieśników.
21:13
as we heard from Jill Sobule earlier today,
Jak słyszeliśmy od Jill Souble dzisiaj,
21:15
that's what kids care about --
właśnie to obchodzi dzieci -
21:18
and, to a very large extent, larger than most people are prepared to acknowledge,
oraz, w wielkim, zdecydowanie większym niż ludzie są na to gotowi, stopniu,
21:21
by chance: chance events in the wiring of the brain in utero;
przez przypadek: przypadkowe zdarzenia podczas łączenia się neuronów
21:24
chance events as you live your life.
w okresie płodowym, przypadkowe wydarzenia w twoim życiu.
21:27
So let me conclude
Pozwólcie mi zakończyć
21:31
with just a remark
na tej krótkiej uwadze
21:33
to bring it back to the theme of choices.
by powrócić do tematu dokonywania wyborów.
21:35
I think that the sciences of human nature --
Uważam, że nauki badające ludzką naturę -
21:38
behavioral genetics, evolutionary psychology,
genetyka behawioralna, psychologia ewolucyjna,
21:40
neuroscience, cognitive science --
neuronauki, kognitywistyka -
21:43
are going to, increasingly in the years to come,
będą w nadchodzących latach
21:45
upset various dogmas,
podkopywać wiele dogmatów,
21:48
careers and deeply-held political belief systems.
szkodzić karierom i przekonaniom politycznym.
21:51
And that presents us with a choice.
A to pozostawia nam wybór.
21:54
The choice is whether certain facts about humans,
Wybór następujący: czy pewne fakty o człowieku,
21:56
or topics, are to be considered taboos,
czy tematy, mają pozostać tabu,
21:59
forbidden knowledge, where we shouldn't go there
wiedzą tajemną, która może przynieść
22:03
because no good can come from it,
więcej szkody niż pożytku,
22:05
or whether we should explore them honestly.
czy też powinniśmy zgłębiać je uczciwie.
22:07
I have my own
Mam swoją odpowiedź na
22:10
answer to that question,
to pytanie,
22:12
which comes from a great artist of the 19th century,
którą wziąłem od wybitnego artysty XIX w.
22:14
Anton Chekhov, who said,
Antoniego Czechowa, który powiedział:
22:17
"Man will become better when you show him
'Człowiek stanie się lepszy gdy pokażesz mu
22:20
what he is like."
jaki w istocie jest."
22:22
And I think that the argument
Dyskusja chyba nie mogłaby
22:24
can't be put any more eloquently than that.
się zakończyć w bardziej elokwentny sposób.
22:26
Thank you very much.
Dziękuję.
22:29
(Applause)
(oklaski)
22:32
Translated by Piotr Szeremeta
Reviewed by Jakub Urbaski

▲Back to top

About the speaker:

Steven Pinker - Psychologist
Steven Pinker questions the very nature of our thoughts -- the way we use words, how we learn, and how we relate to others. In his best-selling books, he has brought sophisticated language analysis to bear on topics of wide general interest.

Why you should listen

Steven Pinker's books have been like bombs tossed into the eternal nature-versus-nurture debate. Pinker asserts that not only are human minds predisposed to certain kinds of learning, such as language, but that from birth our minds -- the patterns in which our brain cells fire -- predispose us each to think and behave differently.

His deep studies of language have led him to insights into the way that humans form thoughts and engage our world. He argues that humans have evolved to share a faculty for language, the same way a spider evolved to spin a web. We aren't born with “blank slates” to be shaped entirely by our parents and environment, he argues in books including The Language Instinct; How the Mind Works; and The Blank Slate: The Modern Denial of Human Nature.

Time magazine named Pinker one of the 100 most influential people in the world in 2004. His book The Stuff of Thought was previewed at TEDGlobal 2005. His 2012 book The Better Angels of Our Nature looks at our notion of violence.

For the BBC, he picks his Desert Island Discs >>

More profile about the speaker
Steven Pinker | Speaker | TED.com