English-Video.net comment policy

The comment field is common to all languages

Let's write in your language and use "Google Translate" together

Please refer to informative community guidelines on TED.com

TEDSalon NY2013

Parul Sehgal: An ode to envy

Parul Sehgal: Oda do zazdrości

Filmed
Views 2,168,522

Czym jest zazdrość? Co ją napędza i dlaczego wszyscy skrycie ją kochamy? Jak dotąd żadne badania nie wyjaśniły, czemu jest "samotna, długotrwała, pociągająca" - żadne, poza literaturą, jak twierdzi Parul Seghal. Umiejętnie wykorzystując literackie przykłady, przekonuje, że zazdrość nie różni się tak bardzo od poszukiwania prawdy.

- Literary critic
Parul Sehgal is an editor for "The New York Times Book Review." Full bio

So when I was eight years old,
Gdy miałam osiem lat
00:13
a new girl came to join the class,
do mojej klasy doszła nowa dziewczyna.
00:15
and she was so impressive,
Zrobiła na wszystkich duże wrażenie,
00:17
as the new girl always seems to be.
jak to zawsze nowa dziewczyna.
00:20
She had vast quantities of very shiny hair
Miała piękne, lśniące włosy,
00:23
and a cute little pencil case,
fajny piórnik,
00:25
super strong on state capitals,
była świetna ze stolic i ortografii.
00:28
just a great speller.
była świetna ze stolic i ortografii.
00:32
And I just curdled with jealousy that year,
Byłam o nią tak zazdrosna,
00:34
until I hatched my devious plan.
że obmyśliłam chytry plan.
00:39
So one day I stayed a little late after school,
Pewnego dnia zostałam dłużej w szkole
00:43
a little too late, and I lurked in the girls' bathroom.
i schowałam się w toalecie.
00:47
When the coast was clear, I emerged,
Gdy nikogo już nie było,
00:51
crept into the classroom,
wróciłam do klasy,
00:53
and took from my teacher's desk the grade book.
odnalazłam dziennik lekcyjny
00:55
And then I did it.
i zabrałam się do pracy
00:59
I fiddled with my rival's grades,
nad ocenami rywalki.
01:01
just a little, just demoted some of those A's.
Wykreśliłam kilka z jej szóstek,
01:04
All of those A's. (Laughter)
a właściwie wszystkie. (Śmiech)
01:07
And I got ready to return the book to the drawer,
Miałam już odkładać dziennik,
01:10
when hang on, some of my other classmates
gdy zauważyłam, że część kolegów
01:13
had appallingly good grades too.
też ma stanowczo za dobre oceny.
01:16
So, in a frenzy,
Będąc w amoku,
01:20
I corrected everybody's marks,
poprawiłam je wszystkie
01:22
not imaginatively.
na bardziej odpowiednie.
01:24
I gave everybody a row of D's
Wlepiłam każdemu po kilka trój,
01:26
and I gave myself a row of A's,
sobie dałam parę szóstek,
01:28
just because I was there, you know, might as well.
bo właściwie czemu nie.
01:31
And I am still baffled by my behavior.
Do tej pory nie wiem, czemu to zrobiłam,
01:34
I don't understand where the idea came from.
skąd mi to przyszło do głowy
01:40
I don't understand why I felt so great doing it.
i dlaczego sprawiło mi taką frajdę.
01:42
I felt great.
Ogromną frajdę.
01:45
I don't understand why I was never caught.
Prawda nigdy nie wyszła na jaw,
01:47
I mean, it should have been so blatantly obvious.
choć mój postępek powinien być oczywisty.
01:50
I was never caught.
choć mój postępek powinien być oczywisty.
01:51
But most of all, I am baffled by,
Przede wszystkim
01:52
why did it bother me so much
dlaczego mi przeszkadzało,
01:55
that this little girl, this tiny little girl,
że ta malutka dziewczynka
01:56
was so good at spelling?
była tak dobra z ortografii?
01:58
Jealousy baffles me.
Zazdrość mnie zdumiewa.
02:00
It's so mysterious, and it's so pervasive.
Dotyczy każdego, ale jest zagadką.
02:02
We know babies suffer from jealousy.
Niemowlęta bywają zazdrosne,
02:05
We know primates do. Bluebirds are actually very prone.
ssaki naczelne, nawet ptaki.
02:08
We know that jealousy is the number one cause
Zazdrość jest najczęstszą przyczyną
02:11
of spousal murder in the United States.
morderstw współmałżonków w USA.
02:15
And yet, I have never read a study
Nie widziałam jednak naukowego wyjaśnienia,
02:18
that can parse to me its loneliness
czemu zazdrość jest samotna,
02:21
or its longevity or its grim thrill.
długotrwała i pociągająca.
02:24
For that, we have to go to fiction,
Od tego jest literatura piękna.
02:29
because the novel is the lab
Powieść to laboratorium,
02:31
that has studied jealousy
które bada zazdrość
02:34
in every possible configuration.
w dowolnej konfiguracji.
02:35
In fact, I don't know if it's an exaggeration to say
Czy przesadzę, jeśli powiem,
02:37
that if we didn't have jealousy,
że bez zazdrości
02:41
would we even have literature?
nie byłoby literatury?
02:43
Well no faithless Helen, no "Odyssey."
Bez niewiernej Heleny nie byłoby "Odysei",
02:45
No jealous king, no "Arabian Nights."
"Baśni tysiąca i jednej nocy"
bez zazdrosnego króla,
02:49
No Shakespeare.
nie byłoby Szekspira.
02:52
There goes high school reading lists,
Nie byłoby lektur licealnych,
02:55
because we're losing "Sound and the Fury,"
takich jak "Wściekłość i wrzask",
02:57
we're losing "Gatsby," "Sun Also Rises,"
"Wielki Gatsby", "Słońce też wschodzi",
02:59
we're losing "Madame Bovary," "Anna K."
"Pani Bovary", "Anna Karenina".
03:01
No jealousy, no Proust. And now, I mean,
Nie byłoby też Prousta.
03:05
I know it's fashionable to say that Proust
Utarło się, że Proust
03:08
has the answers to everything,
ma odpowiedź na wszystko.
03:09
but in the case of jealousy,
Rzeczywiście, o zazdrości Proust wie dużo.
03:11
he kind of does.
Rzeczywiście, o zazdrości Proust wie dużo.
03:14
This year is the centennial of his masterpiece, "In Search of Lost Time,"
Stuletnie już, genialne
"W poszukiwaniu straconego czasu"
03:16
and it's the most exhaustive study of sexual jealousy
jest najdokładniejszą analizą
03:20
and just regular competitiveness, my brand,
zazdrości seksualnej i rywalizacji,
03:24
that we can hope to have. (Laughter)
o jakich możemy marzyć. (Śmiech)
03:27
And we think about Proust, we think
Proust kojarzy się raczej
03:29
about the sentimental bits, right?
z ckliwymi scenami.
03:32
We think about a little boy trying to get to sleep.
Mały chłopiec układający się do snu,
03:33
We think about a madeleine moistened in lavender tea.
magdalenka zamoczona w herbacie.
03:35
We forget how harsh his vision was.
Zapomina się o jego surowej wizji,
03:39
We forget how pitiless he is.
jego braku litości.
03:41
I mean, these are books that Virginia Woolf said
Według Virginii Woolf jego książki
03:43
were tough as cat gut.
są twarde jak katgut.
03:45
I don't know what cat gut is,
Nie wiem, co to jest katgut,
03:48
but let's assume it's formidable.
ale załóżmy, że budzi grozę.
03:50
Let's look at why they go so well together,
Czemu powieść, zazdrość i Proust
tak do siebie pasują?
03:53
the novel and jealousy, jealousy and Proust.
Czemu powieść, zazdrość i Proust
tak do siebie pasują?
03:56
Is it something as obvious as that jealousy,
Czy zazdrość, sprowadzająca się
04:00
which boils down into person, desire, impediment,
do bohatera, pożądania, przeszkody,
04:03
is such a solid narrative foundation?
to taki dobry fundament powieści?
04:06
I don't know. I think it cuts very close to the bone,
Nie wiem, ale coś w tym jest,
04:11
because let's think about what happens
bo zobaczmy co się dzieje,
04:14
when we feel jealous.
gdy jesteśmy zazdrośni.
04:16
When we feel jealous, we tell ourselves a story.
Opowiadamy sobie wtedy historie
04:17
We tell ourselves a story about other people's lives,
o życiu innych ludzi,
04:21
and these stories make us feel terrible
przez które czujemy się okropnie.
04:26
because they're designed to make us feel terrible.
Ale właśnie takie mają być.
04:28
As the teller of the tale and the audience,
Jako narrator i słuchacz jednocześnie,
04:31
we know just what details to include,
wiemy co w nich zawrzeć,
04:33
to dig that knife in. Right?
żeby zabolało.
04:35
Jealousy makes us all amateur novelists,
Zazdrość czyni z nas pisarzy amatorów.
04:39
and this is something Proust understood.
Proust to rozumiał.
04:42
In the first volume, Swann's Way,
W tomie pierwszym, "W stronę Swanna",
04:44
the series of books,
W tomie pierwszym, "W stronę Swanna",
04:47
Swann, one of the main characters,
tytułowy Swann
04:49
is thinking very fondly of his mistress
czule myśli o kochance,
04:51
and how great she is in bed,
i o tym, jaka jest świetna w łóżku.
04:54
and suddenly, in the course of a few sentences,
Nagle po w kilku zdaniach
04:56
and these are Proustian sentences,
ale proustowskich zdaniach,
04:59
so they're long as rivers,
długich jak rzeki,
05:01
but in the course of a few sentences,
niemniej po kilku zdaniach,
05:02
he suddenly recoils and he realizes,
Swann wzdryga się na myśl:
05:04
"Hang on, everything I love about this woman,
"Wszystko, co kocham w tej kobiecie,
05:07
somebody else would love about this woman.
ktoś inny także mógłby pokochać.
05:10
Everything that she does that gives me pleasure
Cała rozkosz, jaką mi daje,
05:14
could be giving somebody else pleasure,
mogłaby należeć do innego.
05:17
maybe right about now."
Może już należy".
05:19
And this is the story he starts to tell himself,
To historia, jaką sobie opowiada.
05:21
and from then on, Proust writes that
Każdy kolejny urok kochanki
05:24
every fresh charm Swann detects in his mistress,
Swann dodaje teraz
05:26
he adds to his "collection of instruments
do "kolekcji narzędzi tortur".
05:29
in his private torture chamber."
do "kolekcji narzędzi tortur".
05:31
Now Swann and Proust, we have to admit,
Swann i Proust to prawdziwi zazdrośnicy.
05:35
were notoriously jealous.
Swann i Proust to prawdziwi zazdrośnicy.
05:37
You know, Proust's boyfriends would have to leave
Jeśli ktoś chciał zerwać z Proustem,
05:39
the country if they wanted to break up with him.
to musiał uciekać z kraju.
05:41
But you don't have to be that jealous
Nie trzeba być aż tak zazdrosnym,
05:43
to concede that it's hard work. Right?
by wiedzieć, że zazdrość to ciężka praca.
05:46
Jealousy is exhausting.
by wiedzieć, że zazdrość to ciężka praca.
05:49
It's a hungry emotion. It must be fed.
To głodne uczucie, które trzeba karmić.
05:51
And what does jealousy like?
A co zazdrość lubi?
05:54
Jealousy likes information.
Zazdrość lubi informacje, szczegóły,
05:56
Jealousy likes details.
Zazdrość lubi informacje, szczegóły,
05:59
Jealousy likes the vast quantities of shiny hair,
piękne, lśniące włosy,
06:02
the cute little pencil case.
fajny piórnik,
06:05
Jealousy likes photos.
zdjęcia.
06:07
That's why Instagram is such a hit. (Laughter)
Dlatego Instagram tak się przyjął. (Śmiech)
06:09
Proust actually links the language of scholarship and jealousy.
Proust łączy języki nauki i zazdrości.
06:12
When Swann is in his jealous throes,
Gdy Swann dostaje ataku zazdrości,
06:16
and suddenly he's listening at doorways
nasłuchuje pod drzwiami
06:19
and bribing his mistress' servants,
i przekupuje służących kochanki,
06:21
he defends these behaviors.
Proust go broni.
06:23
He says, "You know, look, I know you think this is repugnant,
"Te zachowania wydają się plugawe,
06:24
but it is no different
ale niczym się nie różnią
06:27
from interpreting an ancient text
od analizowania manuskryptu,
06:29
or looking at a monument."
czy oglądania zabytku.
06:31
He says, "They are scientific investigations
To wartościowe badania naukowe".
06:33
with real intellectual value."
To wartościowe badania naukowe".
06:35
Proust is trying to show us that jealousy
Według Prousta
06:38
feels intolerable and makes us look absurd,
zazdrość wydaje się wstrętna,
06:40
but it is, at its crux, a quest for knowledge,
ale czyni z nas poszukiwaczy wiedzy
06:43
a quest for truth, painful truth,
i prawdy, także tej bolesnej.
06:48
and actually, where Proust is concerned,
W przypadku Prousta,
06:51
the more painful the truth, the better.
im boleśniejsza prawda, tym lepiej.
06:53
Grief, humiliation, loss:
Smutek, upokorzenie i strata
06:56
These were the avenues to wisdom for Proust.
to dla Prousta ścieżki ku mądrości.
07:01
He says, "A woman whom we need,
"Ukochana kobieta, przez którą się cierpi,
07:04
who makes us suffer, elicits from us
jest źródłem uczuć dalece głębszych,
07:08
a gamut of feelings far more profound and vital
niż mężczyzna,
07:11
than a man of genius who interests us."
który fascynuje nas geniuszem".
07:14
Is he telling us to just go and find cruel women?
Czy należy więc wiązać się z okrutnicami?
07:18
No. I think he's trying to say
Nie. Proust próbuje raczej powiedzieć,
07:21
that jealousy reveals us to ourselves.
że przez zazdrość poznajemy samych siebie.
07:24
And does any other emotion crack us open
Czy jakiekolwiek inne uczucie
07:27
in this particular way?
wpływa na nas równie mocno?
07:30
Does any other emotion reveal to us
Czy inne uczucia ujawniają nam
07:32
our aggression and our hideous ambition
naszą agresję, chore ambicje,
07:34
and our entitlement?
roszczenia?
07:37
Does any other emotion teach us to look
Czy uczą nas tak uważnej obserwacji?
07:40
with such peculiar intensity?
Czy uczą nas tak uważnej obserwacji?
07:42
Freud would write about this later.
Później pisał o tym Freud,
07:46
One day, Freud was visited
którego odwiedził raz
07:48
by this very anxious young man who was consumed
roztrzęsiony, młody człowiek,
07:50
with the thought of his wife cheating on him.
pewien, że zdradza go żona.
07:52
And Freud says, it's something strange about this guy,
Freuda zdziwiło to, że pacjent
07:55
because he's not looking at what his wife is doing.
nie analizuje tego, co robi żona.
07:57
Because she's blameless; everybody knows it.
Była bez wątpienia niewinna.
07:59
The poor creature is just
Biedactwo padło ofiarą
08:01
under suspicion for no cause.
bezpodstawnych podejrzeń.
08:02
But he's looking for things that his wife is doing
Mąż zwracał natomiast uwagę
08:04
without noticing, unintentional behaviors.
na jej nieświadome zachowania.
08:07
Is she smiling too brightly here,
Czy nie uśmiecha się za bardzo,
08:10
or did she accidentally brush up against a man there?
czy otarła się o kogoś przez przypadek?
08:12
[Freud] says that the man is becoming
Według Freuda, mąż stał się strażnikiem
08:15
the custodian of his wife's unconscious.
podświadomości żony.
08:18
The novel is very good on this point.
Proust zręcznie opisuje,
08:22
The novel is very good at describing how jealousy
że zazdrość uczy wnikliwej obserwacji,
08:24
trains us to look with intensity but not accuracy.
ale nie zawsze trafnej.
08:27
In fact, the more intensely jealous we are,
Zazdrość sprawia,
08:31
the more we become residents of fantasy.
że częściej korzystamy z wyobraźni.
08:35
And this is why, I think, jealousy doesn't
Dlatego zazdrość nie tylko prowokuje
08:38
just provoke us to do violent things
przemoc i występek.
08:41
or illegal things.
przemoc i występek.
08:43
Jealousy prompts us to behave in ways
Nakłania nas też
08:45
that are wildly inventive.
do szalonej pomysłowości.
08:48
Now I'm thinking of myself at eight, I concede,
Mam na myśli swój postępek sprzed lat,
08:50
but I'm also thinking of this story I heard on the news.
ale też historię
08:52
A 52-year-old Michigan woman was caught
52-letniej kobiety z Michigan,
którą przyłapano
08:56
creating a fake Facebook account
na tworzeniu fikcyjnego konta na Facebooku,
09:00
from which she sent vile, hideous messages
z którego wysyłała ordynarne wiadomości
09:03
to herself for a year.
do samej siebie przez rok.
09:07
For a year. A year.
Przez okrągły rok.
09:11
And she was trying to frame
Próbowała wrobić dziewczynę
swojego byłego chłopaka.
09:13
her ex-boyfriend's new girlfriend,
Próbowała wrobić dziewczynę
swojego byłego chłopaka.
09:15
and I have to confess when I heard this,
Muszę przyznać, że ta historia
09:17
I just reacted with admiration.
wzbudziła we mnie podziw.
09:21
(Laughter)
(Śmiech)
09:23
Because, I mean, let's be real.
Przyznajcie, co za olbrzymia,
09:24
What immense, if misplaced, creativity. Right?
choć źle ulokowana pomysłowość.
09:27
This is something from a novel.
Jak w powieści,
09:31
This is something from a Patricia Highsmith novel.
na przykład pióra Patricii Highsmith,
09:34
Now Highsmith is a particular favorite of mine.
która jest obecnie moją ulubioną pisarką.
09:37
She is the very brilliant and bizarre woman of American letters.
Pisarką genialną i jednocześnie osobliwą.
09:39
She's the author of "Strangers on a Train"
Napisała "Znajomych z pociągu"
09:43
and "The Talented Mr. Ripley,"
i "Utalentowanego pana Ripleya",
09:45
books that are all about how jealousy,
książki o zazdrości,
09:47
it muddles our minds,
która mąci umysł.
09:51
and once we're in the sphere, in that realm of jealousy,
W jej zasięgu
09:52
the membrane between what is and what could be
granica między rzeczywistością a wyobraźnią
09:55
can be pierced in an instant.
staje się bardzo cienka.
10:01
Take Tom Ripley, her most famous character.
Tom Ripley, jej najsławniejszy bohater.
10:04
Now, Tom Ripley goes from wanting you
z początku cię pragnie
10:06
or wanting what you have
albo tego, co masz.
10:09
to being you and having what you once had,
Potem staje się tobą i bierze to, co miałeś,
10:11
and you're under the floorboards,
a ty leżysz martwy pod podłogą.
10:14
he's answering to your name,
Posługuje się twoim nazwiskiem
10:16
he's wearing your rings,
nosi twoje obrączki,
10:17
emptying your bank account.
opróżnia konto w banku.
10:19
That's one way to go.
Można i tak.
10:21
But what do we do? We can't go the Tom Ripley route.
Ale nie możemy naśladować Ripleya.
10:23
I can't give the world D's,
Nie mogę wystawić całemu światu
złych ocen,
10:27
as much as I would really like to, some days.
nawet jeśli czasem bym chciała.
10:29
And it's a pity, because we live in envious times.
Szkoda, bo żyjemy w zazdrosnych czasach.
10:32
We live in jealous times.
Szkoda, bo żyjemy w zazdrosnych czasach.
10:35
I mean, we're all good citizens of social media,
Na portalach społecznościowych
10:38
aren't we, where the currency is envy?
zazdrość to waluta.
10:40
Does the novel show us a way out? I'm not sure.
Nie jestem pewna,
czy powieść wskazuje drogę wyjścia.
10:43
So let's do what characters always do when they're not sure,
Gdy bohater
10:48
when they are in possession of a mystery.
ma zagadkę do rozwikłania,
10:51
Let's go to 221B Baker Street
najlepiej udać się na Baker Street
10:53
and ask for Sherlock Holmes.
i zapytać o Sherlocka Holmesa.
10:56
When people think of Holmes,
Jego głównym wrogiem
10:58
they think of his nemesis being Professor Moriarty,
jest profesor Moriarty,
11:00
right, this criminal mastermind.
geniusz zbrodni,
11:03
But I've always preferred [Inspector] Lestrade,
Ja zawsze wołałam Lestrade'a,
11:06
who is the rat-faced head of Scotland Yard
inspektora Scotland Yardu.
11:08
who needs Holmes desperately,
Lestrade potrzebuje Holmesa,
11:11
needs Holmes' genius, but resents him.
ale go nienawidzi.
11:13
Oh, it's so familiar to me.
Znam to uczucie.
11:15
So Lestrade needs his help, resents him,
Potrzebuje, lecz nienawidzi,
11:17
and sort of seethes with bitterness over the course of the mysteries.
jest przepełniony goryczą,
11:21
But as they work together, something starts to change,
ale z czasem coś się zmienia.
11:24
and finally in "The Adventure of the Six Napoleons,"
Gdy w "Sześciu popiersiach Napoleona"
11:28
once Holmes comes in, dazzles everybody with his solution,
Holmes oszałamia wszystkich rozwiązaniem,
11:31
Lestrade turns to Holmes and he says,
Lestrade mówi:
11:35
"We're not jealous of you, Mr. Holmes.
"Holmes, nie jesteśmy zazdrośni.
11:38
We're proud of you."
Jesteśmy z pana dumni".
11:43
And he says that there's not a man at Scotland Yard
Mówi też, że każdy w Scotland Yardzie
11:46
who wouldn't want to shake Sherlock Holmes' hand.
chciałby uścisnąć detektywowi dłoń.
11:48
It's one of the few times we see Holmes moved
Holmes jest poruszony,
co rzadko mu się zdarza.
11:51
in the mysteries, and I find it very moving,
Ta scena jest wzruszająca,
11:54
this little scene, but it's also mysterious, right?
ale też zagadkowa.
11:56
It seems to treat jealousy
Zazdrość jest tu przedstawiona
11:59
as a problem of geometry, not emotion.
jako kwestia geometrii, a nie emocji.
12:01
You know, one minute Holmes is on the other side from Lestrade.
Raz Lestrade widzi w Holmesie wroga,
12:04
The next minute they're on the same side.
a raz - sprzymierzeńca.
12:06
Suddenly, Lestrade is letting himself
Pozwala sobie na podziw dla geniusza,
12:08
admire this mind that he's resented.
którego do tej pory nienawidził.
12:10
Could it be so simple though?
Czy to jednak nie za proste?
12:13
What if jealousy really is a matter of geometry,
Może zazdrość wynika z pozycji,
12:15
just a matter of where we allow ourselves to stand
jaką przyjmiemy
12:18
in relation to another?
w stosunku do drugiego człowieka.
12:22
Well, maybe then we wouldn't have to resent
Może wtedy czyjaś doskonałość
12:24
somebody's excellence.
tak by nas nie raziła.
12:26
We could align ourselves with it.
Można by się z nią sprzymierzyć.
12:28
But I like contingency plans.
Lubię jednak rozważać różne możliwości.
12:31
So while we wait for that to happen,
Zanim do tego dojdzie,
12:33
let us remember that we have fiction for consolation.
pamiętajmy, że literatura pociesza,
12:36
Fiction alone demystifies jealousy.
pozwala zrozumieć zazdrość,
12:38
Fiction alone domesticates it,
oswaja ją,
12:41
invites it to the table.
"zaprasza ją do stołu".
12:43
And look who it gathers:
Stołu, przy którym siedzą
12:45
sweet Lestrade, terrifying Tom Ripley,
miły Lestrade, straszny Ripley,
12:47
crazy Swann, Marcel Proust himself.
szalony Swann, sam Marcel Proust.
12:51
We are in excellent company.
Jesteśmy w dobrym towarzystwie.
12:55
Thank you.
Dziękuję.
12:57
(Applause)
(Brawa)
12:59
Translated by Emil Marciniak
Reviewed by Rysia Wand

▲Back to top

About the speaker:

Parul Sehgal - Literary critic
Parul Sehgal is an editor for "The New York Times Book Review."

Why you should listen

"No scorn, no condescension. We read first for distraction then consolation then for company. And finally to be worthy of the company we kept," writes literary critic Parul Sehgal, whose reviews are as delicious and delightful as the books themselves. Sehgal is an editor at The New York Times Book Review. Previously the Books Editor at NPR.org and the Senior Editor at Publisher's Weekly, Sehgal is the recipient of the 2010 Nona Balakian Citation for Excellence in Reviewing and the 2008 Pan African Literary Forum’s OneWorld Prize for fiction. She lives in New York City.

More profile about the speaker
Parul Sehgal | Speaker | TED.com