English-Video.net comment policy

The comment field is common to all languages

Let's write in your language and use "Google Translate" together

Please refer to informative community guidelines on TED.com

TEDNYC

Jonathan Haidt: Can a divided America heal?

Џонатан Хеит: Дали може поделената Америка да заздравее?

Filmed
Views 1,548,727

Како може САД да закрепне после негативните, претседателски избори во 2016 год.? Социјалниот психолог Џонатан Хеит го проучува моралот кој е во основата на нашите политички избори. Во разговорот со Крис Андерсон, раководителот на ТЕД, Хеит зборува за формите на размислување и историските причини кои доведоа до острата поделеност во Америка при што изнесува визија за можното придвижување на земјата напред.

- Social psychologist
Jonathan Haidt studies how -- and why -- we evolved to be moral. By understanding more about our moral roots, his hope is that we can learn to be civil and open-minded. Full bio

- TED Curator
After a long career in journalism and publishing, Chris Anderson became the curator of the TED Conference in 2002 and has developed it as a platform for identifying and disseminating ideas worth spreading. Full bio

Крис Андерсон:Џон, ова изгледа страшно.
00:12
Chris Anderson: So, Jon, this feels scary.
Џонатан Хеит: Да.
00:15
Jonathan Haidt: Yeah.
К.А: Изгледа како светот да е на место
00:16
CA: It feels like the world is in a place
кое не сме го виделе долго време.
00:18
that we haven't seen for a long time.
Луѓето не само што не се согласуваат
на начин кој ни е познат
00:20
People don't just disagree
in the way that we're familiar with,
во однос на поделбата леви и десни.
00:24
on the left-right political divide.
Се јавуваат многу поголеми разлики.
00:26
There are much deeper differences afoot.
Што се случува и како дојдовме до тоа?
00:29
What on earth is going on,
and how did we get here?
Џ.Х: Ова е различно.
00:33
JH: This is different.
Постои едно поапокалиптично чувство.
00:36
There's a much more
apocalyptic sort of feeling.
Анкетите на Pew Research покажуваат
00:39
Survey research by Pew Research shows
дека не само што не ни се
допаѓа спротивната страна
00:41
that the degree to which we feel
that the other side is not just --
туку премногу не ни се допаѓа,
00:45
we don't just dislike them;
we strongly dislike them,
и сметаме дека се закана за нацијата.
00:48
and we think that they are
a threat to the nation.
Бројките се повеќе одат нагоре
00:51
Those numbers have been going up and up,
и сега се 50% на двете страни.
00:53
and those are over 50 percent
now on both sides.
Луѓето се исплашени
00:56
People are scared,
зашто чувствуваат дека ова е
поразлично од порано, поинтензивно.
00:57
because it feels like this is different
than before; it's much more intense.
Кога и да погледнам во некоја
општествена загатка
01:01
Whenever I look
at any sort of social puzzle,
секогаш применувам 3 основни принципи
на моралната психологија
01:04
I always apply the three basic
principles of moral psychology,
и мислам дека ќе ни помогнат сега.
01:07
and I think they'll help us here.
Првото нешто кое секогаш
треба да се има на ум
01:09
So the first thing that you
have to always keep in mind
кога се размислува за политика
01:11
when you're thinking about politics
е тоа дека сме племенски.
01:13
is that we're tribal.
Еволуиравме племенски.
01:15
We evolved for tribalism.
Едноставен и извонреден приказ на
човечката социјална природа
01:16
One of the simplest and greatest
insights into human social nature
е бедуинската поговорка:
01:19
is the Bedouin proverb:
„Јас против брат ми;
01:20
"Me against my brother;
јас и брат ми против роднините;
01:22
me and my brother against our cousin;
јас, брат ми и роднините
против странецот.“
01:24
me and my brother and cousins
against the stranger."
И тоа племенско ни овозможи
да создадеме големи општества
01:26
And that tribalism allowed us
to create large societies
и да се здружуваме со цел да се
натправаруваме со другите.
01:31
and to come together
in order to compete with others.
Така излеговме од џунглата
и од малите групи,
01:34
That brought us out of the jungle
and out of small groups,
но тоа значи дека имаме вечен конфликт.
01:38
but it means that we have
eternal conflict.
Треба да се запрашаме следново:
01:40
The question you have to look at is:
Кои аспекти на општеството
го прават поостар конфликтот
01:42
What aspects of our society
are making that more bitter,
а кои го ублажуваат.
01:44
and what are calming them down?
К.А: Мрачна поговорка.
01:46
CA: That's a very dark proverb.
Велите дека тоа е всадено во менталниот
склоп кај повеќето луѓе
01:47
You're saying that that's actually
baked into most people's mental wiring
на некој начин?
01:52
at some level?
Џ.Х:Апсолутно. Ова е основниот аспект
на човечката социјална когниција.
01:53
JH: Oh, absolutely. This is just
a basic aspect of human social cognition.
Но,ние вистински можеме мирно
да живееме заедно,
01:57
But we can also live together
really peacefully,
а ги измисливме сите
видови на играње војна.
01:59
and we've invented all kinds
of fun ways of, like, playing war.
Пример, спортот,политиката-
02:02
I mean, sports, politics --
тоа се начините на кои ја одржуваме
племенската природа
02:04
these are all ways that we get
to exercise this tribal nature
без вистински да повредуваме.
02:08
without actually hurting anyone.
Истотака сме добри во трговија,истражување
и запознавање нови луѓе.
02:09
We're also really good at trade
and exploration and meeting new people.
Tреба да го гледате племенското
како нешто што оди нагоре или надолу-
02:14
So you have to see our tribalism
as something that goes up or down --
не како предодреденост
да се бориме едни против други,
02:17
it's not like we're doomed
to always be fighting each other,
и никогаш да немаме светски мир.
02:20
but we'll never have world peace.
К.А:Големината на племето може
да се намали или зголеми.
02:22
CA: The size of that tribe
can shrink or expand.
Џ.Х:Точно.
02:26
JH: Right.
К.А:Големината на она што е „НИЕ“
02:27
CA: The size of what we consider "us"
или „ТИЕ“ или „ДРУГИТЕ“
02:29
and what we consider "other" or "them"
може да се промени.
02:31
can change.
Некои веруват дека тој процес
може да продолжи неограничено.
02:34
And some people believed that process
could continue indefinitely.
Џ.Х:Така е.
02:40
JH: That's right.
К.А:Навистина ја прошируваме
смислата за племенското.
02:41
CA: And we were indeed expanding
the sense of tribe for a while.
Џ.Х: Ова е, мислам,
02:44
JH: So this is, I think,
кон што одиме веројатно, новата поделба
меѓу левичари и десничари.
02:45
where we're getting at what's possibly
the new left-right distinction.
Левите и десните како што ги наследивме
02:49
I mean, the left-right
as we've all inherited it,
доаѓаат од поделбата меѓу
трудот и капиталот,
02:51
comes out of the labor
versus capital distinction,
работничката класа, Маркс.
02:54
and the working class, and Marx.
Но,мислам она што го гледаме дека расте
02:56
But I think what we're seeing
now, increasingly,
е поделбата во сите западни демократии
02:59
is a divide in all the Western democracies
меѓу луѓето кои сакаат
да запрат кај нацијата,
03:01
between the people
who want to stop at nation,
луѓето кои се повеќе малограѓански-
03:05
the people who are more parochial --
и не го сметам тоа за негативно-
03:07
and I don't mean that in a bad way --
луѓе кои го имат повеќе
чувството на припадност,
03:09
people who have much more
of a sense of being rooted,
се грижат за свиоте градови,
заедници и за нацијата.
03:12
they care about their town,
their community and their nation.
Од другата страна се оние
кои се не-малограѓански-
03:15
And then those who are
anti-parochial and who --
кои,кога сум збунет, ме потсетуваат
на песната на Ленон „Замисли“.
03:19
whenever I get confused, I just think
of the John Lennon song "Imagine."
„Замисли да нема држави,
ништо за кое ќе се убива и умира.“
03:23
"Imagine there's no countries,
nothing to kill or die for."
Овие се луѓето кои претпочитаат
глобална управа,
03:26
And so these are the people
who want more global governance,
не сакаат држави, не сакаат граници.
03:29
they don't like nation states,
they don't like borders.
Го гледата ова низ цела Европа.
03:32
You see this all over Europe as well.
Има еден метафоричен тип-
всушност се вика Шекспир-
03:33
There's a great metaphor guy --
actually, his name is Shakespeare --
пишуваше пред 10год во Британија.
03:37
writing ten years ago in Britain.
Имаше една метафора:
03:38
He had a metaphor:
„Дали го креваме висечкиот
мост или го спуштаме?“
03:39
"Are we drawbridge-uppers
or drawbridge-downers?"
Британија е поделена 52-48 во тој поглед.
03:43
And Britain is divided
52-48 on that point.
И Америка е поделена во таа смисла.
03:46
And America is divided on that point, too.
К.А:Ние кои израснавме со Битлси
03:49
CA: And so, those of us
who grew up with The Beatles
и тој вид на хипи филозофија
на сонување за еден поврзан свет
03:52
and that sort of hippie philosophy
of dreaming of a more connected world --
изгледаше идеалистички и
„како може некој лошо да мисли за тоа?“
03:56
it felt so idealistic and "how could
anyone think badly about that?"
Она што всушност велите е дека
04:00
And what you're saying is that, actually,
милиони луѓе денес мислат
не само дека е глупаво
04:02
millions of people today
feel that that isn't just silly;
туку погрешно и опасно и се уплашени.
04:07
it's actually dangerous and wrong,
and they're scared of it.
Џ.Х:Сметам дек главниот проблем
особено во Европа, но и овде,
04:09
JH: I think the big issue, especially
in Europe but also here,
е проблемот на имиграција.
04:13
is the issue of immigration.
Тука треба да погледнеме внимателно
04:14
And I think this is where
we have to look very carefully
во социјалната наука за различноста
и имиграцијата.
04:17
at the social science
about diversity and immigration.
Нешто штом еднаш се исполитизира,
04:21
Once something becomes politicized,
станува нешто што левите
го сакаат и десните-
04:22
once it becomes something
that the left loves and the right --
тогаш ни социјалните научници
не можат исправно да размислуваат.
04:25
then even the social scientists
can't think straight about it.
Различноста е добра на многу начини.
04:29
Now, diversity is good in a lot of ways.
Може да содава повеќе новитети.
04:31
It clearly creates more innovation.
Таа ја зајакна американската економија.
04:33
The American economy
has grown enormously from it.
Разликите и имиграцијата се добри.
04:35
Diversity and immigration
do a lot of good things.
Но,чинам глобалистите не гледаат,
04:38
But what the globalists,
I think, don't see,
или не сакаат да видат е тоа дека
04:40
what they don't want to see,
се намалува соработката и довербата
во рамки на општеството.
04:42
is that ethnic diversity
cuts social capital and trust.
Има една значајна студија од Р.Путнем,
04:48
There's a very important
study by Robert Putnam,
авторот на „Куглање сам“.
04:51
the author of "Bowling Alone,"
за податоците на општествениот капитал.
04:52
looking at social capital databases.
04:54
And basically, the more people
feel that they are the same,
Колку повеќе сметаме дека сме исти,
толку повеќе си веруваме,
04:57
the more they trust each other,
и имаме социјална држава на распределба.
04:59
the more they can have
a redistributionist welfare state.
Скандинавските земји се прекрасни
05:02
Scandinavian countries are so wonderful
зашто имаат традиција на
мали,хомогени држви.
05:04
because they have this legacy
of being small, homogenous countries.
Тоа води кон прогресивна социјална држава,
05:07
And that leads to
a progressive welfare state,
збир на прогресивни,лево ориентирни
вредности кои велат:
05:11
a set of progressive
left-leaning values, which says,
„Спуштете го висечкиот мост долу!
Светот е прекрасно место.
05:14
"Drawbridge down!
The world is a great place.
Луѓето во Сирија страдат-
мора да ги примиме“.
05:17
People in Syria are suffering --
we must welcome them in."
Тоа е убава работа.
05:20
And it's a beautiful thing.
Но,кога (летово бев во Шведска)
05:21
But if, and I was in Sweden
this summer,
кога говорот во Шведска е
политички коректен
05:24
if the discourse in Sweden
is fairly politically correct
и не зборуват за недостатоци,
05:27
and they can't talk about the downsides,
тогаш ќе примите многу луѓе.
05:30
you end up bringing a lot of people in.
Тоа ќе ја намали довербата и соработката
05:32
That's going to cut social capital,
05:33
it makes it hard to have a welfare state
и ќе ја поткопа социјалната држава
и ќе завршат како нас во Америка.,
05:35
and they might end up,
as we have in America,
која е јасно видлива расно поделена.
05:38
with a racially divided, visibly
racially divided, society.
Ова е многу непријатна тема.
05:41
So this is all very
uncomfortable to talk about.
Но,важно е за Европа,и за нас
05:44
But I think this is the thing,
especially in Europe and for us, too,
да го имаме предвид.
05:47
we need to be looking at.
К.А:Велите дека разумните луѓе,
05:48
CA: You're saying that people of reason,
луѓето кои не се сметаат за расисти,
05:50
people who would consider
themselves not racists,
05:53
but moral, upstanding people,
туку за морални, силни луѓе,
05:55
have a rationale that says
humans are just too different;
имаат објаснување дека
луѓето различни;
дека има опасност од прелевање
на човековите способности
05:58
that we're in danger of overloading
our sense of what humans are capable of,
06:03
by mixing in people who are too different.
со мешање на луѓе кои се различни.
Џ.Х:Да,но можам да го
направам поприфатливо
06:06
JH: Yes, but I can make it
much more palatable
06:09
by saying it's not necessarily about race.
ако речам дека не се раси во прашање
туку култури.
06:12
It's about culture.
06:14
There's wonderful work by a political
scientist named Karen Stenner,
Има еден прекрасен труд на
политокологот Карен Стенер
кој покажува дека кога
луѓето имаат чувство
06:18
who shows that when people have a sense
06:21
that we are all united,
we're all the same,
дека сме сите обединети, еднакви,
06:23
there are many people who have
a predisposition to authoritarianism.
има луѓе кои сакаат да се авторитарни.
Тие луѓе не мора да се расисти
06:27
Those people aren't particularly racist
ако сметаат дека нема опасност
06:29
when they feel as through
there's not a threat
за социјалниот и морален ред.
06:31
to our social and moral order.
Но,ако ги подготвите експериментално
06:33
But if you prime them experimentally
да мислат дека се делиме
стануваат различни,
06:35
by thinking we're coming apart,
people are getting more different,
стануваат расисти,хомофобични и
сакаат да ги отфрлат девијантните.
06:38
then they get more racist, homophobic,
they want to kick out the deviants.
Тогаш имате авторитарна реакција.
06:41
So it's in part that you get
an authoritarian reaction.
Левите,следејќи ја линијата на Ленон-
06:44
The left, following through
the Lennonist line --
06:47
the John Lennon line --
Џон Ленон линијата-
06:48
does things that create
an authoritarian reaction.
создава авторитарни реакции.
06:50
We're certainly seeing that
in America with the alt-right.
Тоа јасно го гледаме во Америка
со алт-десницата.
Го видовме во Бритнија и во цела Европа.
06:53
We saw it in Britain,
we've seen it all over Europe.
Најпозитивниот дел кај нив
06:56
But the more positive part of that
е дека локалистите или националистите
се всушност во право,
06:58
is that I think the localists,
or the nationalists, are actually right --
дека,ако ја истакните културната сличност
07:03
that, if you emphasize
our cultural similarity,
тогаш расата не игра улога.
07:07
then race doesn't actually
matter very much.
Асимилациониот пристап кон имиграцијата
07:09
So an assimilationist
approach to immigration
отстранува многу проблеми со имиграциите.
07:12
removes a lot of these problems.
07:13
And if you value having
a generous welfare state,
Ако цените да имате великодушна
социјална држава
07:16
you've got to emphasize
that we're all the same.
треба да истакните дека сите сме еднакви.
К.А: Зголемената имиграција
и стравот околу неа
07:18
CA: OK, so rising immigration
and fears about that
е една од причините за поделеност.
07:21
are one of the causes
of the current divide.
07:25
What are other causes?
Кои се другите причини?
Џ.Х:Следниот принцип на
моралната психологија
07:26
JH: The next principle of moral psychology
е дека прво се јавува интуиција,
а после стратешко расудување.
07:28
is that intuitions come first,
strategic reasoning second.
Веројатно сте чуле за терминот
`мотивирачко расудување`
07:32
You've probably heard
the term "motivated reasoning"
или `потврдени предрасуди`.
07:35
or "confirmation bias."
Постои интересни трудови
07:36
There's some really interesting work
за тоа како интелигенцијата
и вербалните способности
07:38
on how our high intelligence
and our verbal abilities
можеби еволуирале не за
да ја најдеме вистината
07:41
might have evolved
not to help us find out the truth,
туку да манипулираме едни со други,
да се браниме..
07:45
but to help us manipulate each other,
defend our reputation ...
Навистина сме добри во
оправдувањето себе си.
07:48
We're really, really good
at justifying ourselves.
Кога се во прашање групни интереси,
07:51
And when you bring
group interests into account,
07:53
so it's not just me,
it's my team versus your team,
тогаш не сум само јас туку
мојот тим наспроти твојот,
07:56
whereas if you're evaluating evidence
that your side is wrong,
и ако се види дека сме на погрешна страна
едноставно не го прифаќаме тоа.
07:59
we just can't accept that.
Затоа не можете да победите
на политичка расправа.
08:01
So this is why you can't win
a political argument.
Ако дебатирате,
08:03
If you're debating something,
не можете да убедите со причини и докази
08:05
you can't persuade the person
with reasons and evidence,
зашто расудувањето не функционира така.
08:08
because that's not
the way reasoning works.
Земете го интернетот или Гугл,
08:10
So now, give us the internet,
give us Google:
„Чув дека Барак Обама е роден во Кенија.
08:14
"I heard that Barack Obama
was born in Kenya.
08:17
Let me Google that -- oh my God!
10 million hits! Look, he was!"
Дај да изгауглам-леле, 10 милиони пати!
Гледај, нвистина бил“.
К.А:Ова дојде како непријатно изненадување
за многумина.
08:21
CA: So this has come as an unpleasant
surprise to a lot of people.
Социјалните медиуми секогаш биле
ограничени од техно-оптимистите.
08:24
Social media has often been framed
by techno-optimists
08:27
as this great connecting force
that would bring people together.
и оваа сврзувачка сила
која ги спојува луѓето.
Имаше и неочекувни контра-ефекти на тоа.
08:32
And there have been some
unexpected counter-effects to that.
Џ.Х:Точно.
08:36
JH: That's right.
Затоа сум обземен од
овие јин-јан гледишта.
08:38
That's why I'm very enamored
of yin-yang views
на човечката природа и леви-десни-
08:40
of human nature and left-right --
08:42
that each side is right
about certain things,
дека секоја страна е во
прво за одредени нешта
но останува слепа за други работи.
08:44
but then it goes blind to other things.
Така левите генерално веруваат
дека човечката природа е добра,
08:46
And so the left generally believes
that human nature is good:
08:49
bring people together, knock down
the walls and all will be well.
ги спојува луѓето,ќе ги сруши зидовите
и сѐ ќе биде добро.
Десните-конзервативните,
не либертаријанците,
08:52
The right -- social conservatives,
not libertarians --
08:55
social conservatives generally
believe people can be greedy
социјалните конзервативци генерално
сметаат дека луѓето можат да се алчни
сексуални и себични
08:59
and sexual and selfish,
09:01
and we need regulation,
and we need restrictions.
и ни требаат регулативи и рестрикции.
Значи, да,ако ги срушите сите зидови
09:04
So, yeah, if you knock down all the walls,
дозволите луѓето да комуницираат
низ цел свет
09:06
allow people to communicate
all over the world,
ќе имате многу порногрфија и расизам.
09:08
you get a lot of porn and a lot of racism.
К.А: Како да го разбереме ова?
09:10
CA: So help us understand.
09:12
These principles of human nature
have been with us forever.
Овој принцип на човечката природа
отсекогаш бил присутен.
Што се промени и го продлабочи
чувството на поделеност?
09:18
What's changed that's deepened
this feeling of division?
Џ.Х: Треба да видите 6-10 различни
моменти кои доаѓаат заедно.
09:24
JH: You have to see six to ten
different threads all coming together.
09:29
I'll just list a couple of them.
Ќе набројам само неколку.
09:31
So in America, one of the big --
actually, America and Europe --
Во Америка, една од најголемите,
всушност во Америка и Европа,
09:35
one of the biggest ones is World War II.
еден од најголемите е II-та Светска Војна
09:37
There's interesting research
from Joe Henrich and others
Има една интересна студија
на Џо Хенрик и други
09:40
that says if your country was at war,
која вели дека ако земјата е во војна,
09:42
especially when you were young,
особено кога сте млад,
и ве тестираме 30 год.подоцна
во социјална дилема
09:44
then we test you 30 years later
in a commons dilemma
или затворска дилема,
09:47
or a prisoner's dilemma,
вие ќе сте посоработлив.
09:49
you're more cooperative.
Поради нашата племенска природа,ако сте
09:50
Because of our tribal nature, if you're --
моите родители беа тинејџери
во II-та Светска Војна
09:53
my parents were teenagers
during World War II,
и одеа да бараат парчиња алуминиум
09:56
and they would go out
looking for scraps of aluminum
за да помогнат во воени цели.
09:59
to help the war effort.
Значи, секој придонесувал.
10:00
I mean, everybody pulled together.
Така овие луѓе продолжуваат,
растат низ бизнисот и влста,
10:02
And so then these people go on,
добиваат водечки позиции.
10:04
they rise up through business
and government,
10:06
they take leadership positions.
Тие се навистина добри во
компромиси и соработка.
10:08
They're really good
at compromise and cooperation.
Сите тие се пензионирани до 90-те.
10:11
They all retire by the '90s.
10:13
So we're left with baby boomers
by the end of the '90s.
Така до 90-те останавме со
генерацијата бејби бумерс.
10:17
And their youth was spent fighting
each other within each country,
Тие ја поминаа младоста во борба
едни против други во сите земји
во 1968 и понатаму.
10:21
in 1968 and afterwards.
10:22
The loss of the World War II generation,
"The Greatest Generation,"
Загубата на генерацијата
од II-та Светска Војна,
е огромна.
10:26
is huge.
Тоа е едно.
10:28
So that's one.
Друго, во Америка имаме прочистување
на двете партии.
10:30
Another, in America,
is the purification of the two parties.
Имваме либерални републиканци
и конзервативни демократи.
10:33
There used to be liberal Republicans
and conservative Democrats.
10:37
So America had a mid-20th century
that was really bipartisan.
Америка имаше двопартиски
систем во средината на 20 век.
10:40
But because of a variety of factors
that started things moving,
Поради разни фактори кои
го започнаа ова движење,
до 90-те, имавме прочистена либерална
партија и конзервативна партија.
10:44
by the 90's, we had a purified
liberal party and conservative party.
10:48
So now, the people in either party
really are different,
Сега луѓето во обете партии се различни,
10:50
and we really don't want
our children to marry them,
и не сакаме нашите деца
да се земаат со нив,
што во 60-те не значеше многу.
10:53
which, in the '60s,
didn't matter very much.
Значи, прочистувањето на партиите.
10:55
So, the purification of the parties.
Трето е интернетот, и како што реков,
10:57
Third is the internet and, as I said,
најчудесниот стимуланс за
расудувањето и демонизацијата.
10:59
it's just the most amazing stimulant
for post-hoc reasoning and demonization.
11:04
CA: The tone of what's happening
on the internet now is quite troubling.
К.А: Призвукот на она што сега се случува
на интернет е загрижувачки.
11:09
I just did a quick search
on Twitter about the election
Истражував малку на Твитер околу изборите
11:12
and saw two tweets next to each other.
и видов два твита еден до друг.
11:15
One, against a picture of racist graffiti:
Еден, наспроти слика
на расистички графит:
11:20
"This is disgusting!
„Ова е одвратно!“
Грдотија во земјата донесена од # Трумп.“
11:21
Ugliness in this country,
brought to us by #Trump."
А следниот:
11:25
And then the next one is:
„Извитоперената страна на Хилари.
Одвратно!“
11:27
"Crooked Hillary
dedication page. Disgusting!"
11:31
So this idea of "disgust"
is troubling to me.
Идејата за `одвратност` ме вознемирува.
Можете да имате расправа или
несогласување за нешто,
11:35
Because you can have an argument
or a disagreement about something,
11:38
you can get angry at someone.
можете да се налутите на некого.
Одвратноста, велите се
случува подлабоко.
11:41
Disgust, I've heard you say,
takes things to a much deeper level.
11:44
JH: That's right. Disgust is different.
Џ.Х:Точно.Одвратноста е различно нешто.
11:46
Anger -- you know, I have kids.
Лутина-знаете, имам деца.
Се караат 10 пати дневно.,
11:48
They fight 10 times a day,
и се сакаат 30 пати дневно.
11:50
and they love each other 30 times a day.
Одите напред назад, се лутите,
не се лутите;
11:52
You just go back and forth:
you get angry, you're not angry;
лути сте, не сте лути.
11:55
you're angry, you're not angry.
Но одвратноста е различна.
11:56
But disgust is different.
Овратноста ја моделира
личноста како нечовекмонструм,
11:58
Disgust paints the person
as subhuman, monstrous,
деформиран, морално деформиран.
12:02
deformed, morally deformed.
Одвратноста е како мастило
што не се брише.
12:04
Disgust is like indelible ink.
Има едно истражување од Џон Готман
за брачна терапија.
12:07
There's research from John Gottman
on marital therapy.
ако погледнете во лицата-ако еден од
партнерите покаже одвратност или презир
12:11
If you look at the faces -- if one
of the couple shows disgust or contempt,
има показател дека тие
набргу ќе се разведат,
12:16
that's a predictor that they're going
to get divorced soon,
додека ако покажуваат бес,
тоа не покажува ништо
12:19
whereas if they show anger,
that doesn't predict anything,
зашто ако добро се справувате
со бесот, тој може да е добар.
12:22
because if you deal with anger well,
it actually is good.
Значи, овие избори се различни.
12:25
So this election is different.
12:26
Donald Trump personally
uses the word "disgust" a lot.
Доналд Трумп лично често
го користи зборот `одвратен`.
Тој е прилично осетлив на бацили
така што `одвратно`е важно
12:30
He's very germ-sensitive,
so disgust does matter a lot --
повеќе за него,тоа е нешто
што е единствено за него,
12:33
more for him, that's something
unique to him --
но ние, колку повеќе се демонизираме
едни со други
12:37
but as we demonize each other more,
12:40
and again, through
the Manichaean worldview,
и повторно, преку гледиштата
на Манихејството,
идејата дека светот е битка
помеѓу доброто и злото
12:43
the idea that the world
is a battle between good and evil
и ова е тоа што нѐ жести,
12:46
as this has been ramping up,
12:47
we're more likely not just to say
they're wrong or I don't like them,
и не велиме само дека некој не
е во право или не ни се допаѓа
туку велиме дека
е злобен, сатански,
12:51
but we say they're evil, they're satanic,
одвратен и одбивен.
12:53
they're disgusting, they're revolting.
И не сакаме ништо да се имаме со нив.
12:55
And then we want nothing to do with them.
Затоа сметам дека го гледаме
тоа сега на универзитетите.
12:58
And that's why I think we're seeing it,
for example, on campus now.
13:02
We're seeing more the urge
to keep people off campus,
Имаме сѐ повеќе потреба да ги држиме
луѓето настрана од универзитетите,
13:04
silence them, keep them away.
да ги стивнеме, да бидат подалеку.
13:06
I'm afraid that this whole
generation of young people,
Се плашам дека цела оваа
генерација на млади луѓе,
13:09
if their introduction to politics
involves a lot of disgust,
ако нивната улога во политиката
вклучува одвратност,
тие нема да сакаат да бидат вклучени
во политика во подоцнежни години.
13:13
they're not going to want to be involved
in politics as they get older.
К.А: како да се справиме со ова?
13:17
CA: So how do we deal with that?
13:19
Disgust. How do you defuse disgust?
Одвратност. Како да ја намалиме
одвратноста?
Џ.Х:Не може да се направи тоа со причини.
13:24
JH: You can't do it with reasons.
Мислам..
13:27
I think ...
Ја проучував одвратноста долги години
и многу рзмислувам за емоциите.
13:30
I studied disgust for many years,
and I think about emotions a lot.
Мислам дека спротивно
на одвратноста е љубовта.
13:33
And I think that the opposite
of disgust is actually love.
Љубовта има врска со.....на пример,
13:37
Love is all about, like ...
одвратноста затвора граници.
13:41
Disgust is closing off, borders.
Љубовта е во врска со уривање на ѕидовите.
13:43
Love is about dissolving walls.
Личните врски, сметам
13:47
So personal relationships, I think,
дека се веројатно најсилното
средство што го имаме.
13:49
are probably the most
powerful means we have.
Може да ви е одвратна група на на луѓе,
13:53
You can be disgusted by a group of people,
но ако сретнете одредена личност
13:56
but then you meet a particular person
може да откриете дека е прекрасна.
13:57
and you genuinely discover
that they're lovely.
И тогаш постепено тоа се намалува
или ја менува вашата категорија.
14:00
And then gradually that chips away
or changes your category as well.
Трагедијата е што Американците беа
повеќе мешани во нивните градови.
14:06
The tragedy is, Americans used to be
much more mixed up in the their towns
со леви и десни или политички.
14:12
by left-right or politics.
Сега кога стануваат многу повеќе
морално разединети
14:14
And now that it's become
this great moral divide,
има многу показатели дека
се придвижуваме кон луѓе
14:16
there's a lot of evidence
that we're moving to be near people
кои се слични на нас политички.
14:19
who are like us politically.
Тешко е да се најди некој
на спротивната страна.
14:21
It's harder to find somebody
who's on the other side.
Така, тие се таму, некаде подалеку.
14:23
So they're over there, they're far away.
тешко е да се запознаат.
14:26
It's harder to get to know them.
14:27
CA: What would you say to someone
or say to Americans,
К.А: Што би му кажале некому,
или што би им рекле на Американците
на луѓето генерално,
14:31
people generally,
во врска со она што треба
да го разбереме за себе си
14:33
about what we should understand
about each other
што ќе ни помогне за миг
да размислиме повторно
14:35
that might help us rethink for a minute
14:39
this "disgust" instinct?
за инстинктот на одвратност?
Џ.Х: Да.
14:42
JH: Yes.
Најважно е да имаме на ум-
14:43
A really important
thing to keep in mind --
има една студија на политикологот
Алан Абрамович
14:45
there's research by political
scientist Alan Abramowitz,
која покажува дека американската
демократија сѐ повеќе е предводена
14:50
showing that American democracy
is increasingly governed
14:54
by what's called "negative partisanship."
од т.н. `негативна партизација`.
Тоа значи дека мислите,
во ред, има еден кандидат
14:56
That means you think,
OK there's a candidate,
15:00
you like the candidate,
you vote for the candidate.
ви се допѓа кандидатот, гласате за него.
Но со порастот на негативните реклами
15:02
But with the rise of negative advertising
социјалните медиуми и
сите останати трендови,
15:04
and social media
and all sorts of other trends,
начинот на спроведување на изборите
15:06
increasingly, the way elections are done
е таков што секој се обидува на најужасен
начин да ја оцрни спротивната страна
15:08
is that each side tries to make
the other side so horrible, so awful,
и на крај автоматски
гласате за мојот избор.
15:12
that you'll vote for my guy by default.
И така, колку почесто гласаме
против спротивната страна
15:15
And so as we more and more vote
against the other side
а не за нашата,
15:18
and not for our side,
треба да знаете дека ако
луѓето се на левата страна,
15:19
you have to keep in mind
that if people are on the left,
велат:„мислев дека републиканците се лоши,
15:25
they think, "Well, I used to think
that Republicans were bad,
но сега Доналд Трумп
го потврдува тоа
15:28
but now Donald Trump proves it.
секој републиканец ќе го насликам
со сѐ она
15:29
And now every Republican,
I can paint with all the things
што мислам за Трамп.“
15:32
that I think about Trump."
Тоа не мора да е вистина.
15:33
And that's not necessarily true.
Тие всушност не се многу
среќни со својот кандидат.
15:35
They're generally not very happy
with their candidate.
Ова е најнесреќната негативна партизација
на изборите во Американската историја.
15:38
This is the most negative partisanship
election in American history.
Значи, прво треба да ги тргнете
чувствата за кандидтот
15:43
So you have to first separate
your feelings about the candidate
од чувствата за луѓето на
кои им е даден изборот.
15:47
from your feelings about the people
who are given a choice.
И тогаш ќе мора да сфатите дека,
15:50
And then you have to realize that,
бидејќи сите живееме во
посебен морален свет
15:53
because we all live
in a separate moral world --
метафората од книгата дека
сме фатени во стапицата на Матрикс,
15:55
the metaphor I use in the book
is that we're all trapped in "The Matrix,"
или секоја морална заедница е матрикс,
взаемна халуцинација.
15:59
or each moral community is a matrix,
a consensual hallucination.
Така, ако сте во синиот матрикс,
16:02
And so if you're within the blue matrix,
сѐ е комплетно јасно дека другата страна-
16:04
everything's completely compelling
that the other side --
тие се, заостанати, расисти,
најлошите луѓе во светот.
16:08
they're troglodytes, they're racists,
they're the worst people in the world,
и ги имате сите факти да
го поддржите тоа.
16:11
and you have all the facts
to back that up.
Но некој од другата куќа до вашата,
16:13
But somebody in the next house from yours
живее во друг морален матрикс.
16:16
is living in a different moral matrix.
Живее во друга видео игра,
16:18
They live in a different video game,
и гледа сосема други факти.
16:20
and they see a completely
different set of facts.
И секој гледа различни закани за државата.
16:22
And each one sees
different threats to the country.
И она што открив живеејќи на средина,
16:25
And what I've found
from being in the middle
за да ги разберам двете
страни,е дека обете се во право.
16:27
and trying to understand both sides
is: both sides are right.
Има многу закани за оваа држава
16:30
There are a lot of threats
to this country,
и ниту една страна не е во
состојба да ги види сите.
16:32
and each side is constitutionally
incapable of seeing them all.
К.А: Значи, велите дека ни треба
поинаков вид на емпатија?
16:36
CA: So, are you saying
that we almost need a new type of empathy?
Емпатијата во традиционална смисла значи:
16:43
Empathy is traditionally framed as:
„Ја чувствувам твојата болка.
Можам да се ставам во твоја кожа.“
16:45
"Oh, I feel your pain.
I can put myself in your shoes."
16:48
And we apply it to the poor,
the needy, the suffering.
И го применуваме тоа кон
сиромашните и оние кои страдат.
Не го правиме тоа кон луѓето
кои ги чувствуваме како други,
16:52
We don't usually apply it
to people who we feel as other,
16:55
or we're disgusted by.
или ни се овратни.
16:57
JH: No. That's right.
Џ.Х:Точно.
К.А: Како би изгледало да изградиме
таков вид на емпатија?
16:58
CA: What would it look like
to build that type of empathy?
Џ.Х: Всушност, мислам...
17:04
JH: Actually, I think ...
Емпатијата е многу актуелна
тема во психологијата,
17:06
Empathy is a very, very
hot topic in psychology,
17:08
and it's a very popular word
on the left in particular.
и зборот е многу популарен
кај левичарите особено.
Емпатијата е добра работа, емпатија
за оние кои се жртви.
17:11
Empathy is a good thing, and empathy
for the preferred classes of victims.
17:15
So it's important to empathize
Значи, важно е да имаме емпатија
17:16
with the groups that we on the left
think are so important.
кон луѓето кои ние на левата страна
сметаме дека се значајни.
17:19
That's easy to do,
because you get points for that.
Тоа е лесно да се стори зашто
добивате поени за тоа.
Но,емпатијата треба да ви донесе поени
ако ја имате кога е тешко да се има.
17:22
But empathy really should get you points
if you do it when it's hard to do.
Мислам...
17:26
And, I think ...
17:28
You know, we had a long 50-year period
of dealing with our race problems
Знаете, 50-тина година се боревме
со проблемите на расизмот
и законската дискриминација,
17:33
and legal discrimination,
и тоа ни беше врвен
приоритет долго време
17:35
and that was our top priority
for a long time
и сѐуште е важно.
17:37
and it still is important.
Но, мислам оваа година
17:39
But I think this year,
17:40
I'm hoping it will make people see
се надевам ќе придонесе луѓето да видат
17:43
that we have an existential
threat on our hands.
дека се соочуваме со
егзистенцијална закана.
17:45
Our left-right divide, I believe,
Поделбата на леви и десни, верувам
17:48
is by far the most important
divide we face.
е најголемата поделба што сме ја виделе.
17:50
We still have issues about race
and gender and LGBT,
Сѐуште имаме проблеми
околу раси, пол и ЛГБТ,
но оваа е итната потреба
во наредните 50 години
17:53
but this is the urgent need
of the next 50 years,
а работите нема да се
подобрат сами по себе.
17:57
and things aren't going
to get better on their own.
Ќе треба да направиме многу
институционални реформи,
18:01
So we're going to need to do
a lot of institutional reforms,
и може да зборуваме за тоа,
18:03
and we could talk about that,
но тоа е еден долг, несигурен дијалог.
18:05
but that's like a whole long,
wonky conversation.
Но сметам дека тоа започнува со луѓето
кога ќе сфатат дека ова е пресвртница
18:07
But I think it starts with people
realizing that this is a turning point.
18:11
And yes, we need a new kind of empathy.
И да, ќе ни треба нов вид на емпатија,
Треба да сфатиме:
18:14
We need to realize:
ова е тоа што на нашата
држава ѝ е потребно,
18:15
this is what our country needs,
18:17
and this is what you need
if you don't want to --
и ова е тоа што
нам ни треба ако..
Кренете рака ако сакате наредните
4 години да ги поминете
18:19
Raise your hand if you want
to spend the next four years
лути и загрижени како што
сте оваа година, кренете рака.
18:22
as angry and worried as you've been
for the last year -- raise your hand.
Ако сакате да избегате од ова,
18:26
So if you want to escape from this,
читајте го Буда, Исус и Марко Аурелие.
18:27
read Buddha, read Jesus,
read Marcus Aurelius.
Сите тие даваат извонредни совети
како да се отфрли стравот,
18:29
They have all kinds of great advice
for how to drop the fear,
да се поправат работите,
18:35
reframe things,
и да престанеме да ги гледаме
другите како непријатели.
18:36
stop seeing other people as your enemy.
18:38
There's a lot of guidance in ancient
wisdom for this kind of empathy.
Во старата мудрост има многу
упатства за овој вид емпатија.
К.А: Моето последно прашање:
18:41
CA: Here's my last question:
Лично, што можат луѓето
да сторат за да си помогнат?
18:43
Personally, what can
people do to help heal?
18:47
JH: Yeah, it's very hard to just decide
to overcome your deepest prejudices.
Џ.Х: Тешко е едноставно да одлучиме и
да ги премостиме најдлабоките предрасуди.
18:51
And there's research showing
Истражувањата покажуваат
18:53
that political prejudices are deeper
and stronger than race prejudices
дека политичките предрасуди
се подлабоки и посилни од расните
18:57
in the country now.
во земјава во моментов.
Затоа, сметам дека треба да се
вложат напори-тоа е основното.
18:59
So I think you have to make an effort --
that's the main thing.
Направете напори да се видите со некого.
19:02
Make an effort to actually meet somebody.
19:04
Everybody has a cousin, a brother-in-law,
Секој има роднина, зет, шура,
некој кој е на другата страна.
19:07
somebody who's on the other side.
После овие избори-
19:09
So, after this election --
почекајте недела, две,
19:11
wait a week or two,
бидејќи некој ќе се чувствува ужасно-
19:12
because it's probably going to feel
awful for one of you --
но почекојте некоја недела и после
побарајте ги и разговарајте.
19:15
but wait a couple weeks, and then
reach out and say you want to talk.
И пред да го сторите тоа.
19:19
And before you do it,
Читајте ја „Како да имате пријатели и
влијание врз луѓето“ на Д. Карнеги.
19:21
read Dale Carnegie, "How to Win
Friends and Influence People" --
(Смеа)
19:24
(Laughter)
19:25
I'm totally serious.
Сериозен сум.
Ќе научите техники ако
почнете со признавање.
19:26
You'll learn techniques
if you start by acknowledging,
Ако почнете да велите:
19:29
if you start by saying,
„Знаеш, не се согласуваме многу,
19:30
"You know, we don't agree on a lot,
но нешто што почитувам кај тебе стрико..“
19:32
but one thing I really respect
about you, Uncle Bob,"
или...кај твоите конзервативци е.....“
19:34
or "... about you conservatives, is ... "
Ќе најдете нешто.
19:36
And you can find something.
Ако почнете со пофалби,
тоа е како магија.
19:38
If you start with some
appreciation, it's like magic.
Ова е основното нешто што го научив
19:40
This is one of the main
things I've learned
и го применувам во односите со луѓето.
19:42
that I take into my human relationships.
Сѐ уште правам глупави грешки
19:44
I still make lots of stupid mistakes,
но неверојатно сум добар во извинување
19:46
but I'm incredibly good
at apologizing now,
и признавање за што другиот
бил во право.
19:48
and at acknowledging what
somebody was right about.
19:51
And if you do that,
Ако го направите тоа,
19:52
then the conversation goes really well,
and it's actually really fun.
разговорот ќе се одвива навистина
добро и може да е забавно.
К.А:Џон, навистина е чудесно
да се разговара со вас.
19:56
CA: Jon, it's absolutely fascinating
speaking with you.
Изгледа како тлото под нас
19:59
It's really does feel like
the ground that we're on
20:03
is a ground populated by deep questions
of morality and human nature.
да е тло исполнето со длабоки прашања
за моралноста и човечката природа.
Вашата мудрост не ни може
да биде порелевантна.
20:08
Your wisdom couldn't be more relevant.
20:10
Thank you so much for sharing
this time with us.
Ви благодарам што бевте со нас.
20:13
JH: Thanks, Chris.
Џ.Х: Благодарам Крис.
20:14
JH: Thanks, everyone.
Џ.Х:Благорама на сите.
20:15
(Applause)

▲Back to top

About the speakers:

Jonathan Haidt - Social psychologist
Jonathan Haidt studies how -- and why -- we evolved to be moral. By understanding more about our moral roots, his hope is that we can learn to be civil and open-minded.

Why you should listen

Haidt is a social psychologist whose research on morality across cultures led up to his much-quoted 2008 TEDTalk on the psychological roots of the American culture war. He asks, "Can't we all disagree more constructively?" In September 2009, Jonathan Haidt spoke to the TED Blog about the moral psychology behind the healthcare debate in the United States. He's also active in the study of positive psychology and human flourishing.

At TED2012 he explored the intersection of his work on morality with his work on happiness to talk about “hive psychology” – the ability that humans have to lose themselves in groups pursuing larger projects, almost like bees in a hive. This hivish ability Is crucial, he argues, for understanding the origins of morality, politics, and religion. These are ideas that Haidt develops at greater length in his new book, The Righteous Mind: Why Good People are Divided by Politics and Religion. Learn more about his drive for a more productive and civil politics on his website CivilPolitics.org. And take an eye-opening quiz about your own morals at YourMorals.org

During the bruising 2012 political season, Haidt was invited to speak at TEDxMidAtlantic on the topic of civility. He developed the metaphor of The Asteroids Club to embody how we can reach. common groun. Learn how to start your own Asteroids Club at www.AsteroidsClub.org.

Watch Haidt talk about the Asteroids Club on MSNBC's The Cycle >>

More profile about the speaker
Jonathan Haidt | Speaker | TED.com
Chris Anderson - TED Curator
After a long career in journalism and publishing, Chris Anderson became the curator of the TED Conference in 2002 and has developed it as a platform for identifying and disseminating ideas worth spreading.

Why you should listen

Chris Anderson is the Curator of TED, a nonprofit devoted to sharing valuable ideas, primarily through the medium of 'TED Talks' -- short talks that are offered free online to a global audience.

Chris was born in a remote village in Pakistan in 1957. He spent his early years in India, Pakistan and Afghanistan, where his parents worked as medical missionaries, and he attended an American school in the Himalayas for his early education. After boarding school in Bath, England, he went on to Oxford University, graduating in 1978 with a degree in philosophy, politics and economics.

Chris then trained as a journalist, working in newspapers and radio, including two years producing a world news service in the Seychelles Islands.

Back in the UK in 1984, Chris was captivated by the personal computer revolution and became an editor at one of the UK's early computer magazines. A year later he founded Future Publishing with a $25,000 bank loan. The new company initially focused on specialist computer publications but eventually expanded into other areas such as cycling, music, video games, technology and design, doubling in size every year for seven years. In 1994, Chris moved to the United States where he built Imagine Media, publisher of Business 2.0 magazine and creator of the popular video game users website IGN. Chris eventually merged Imagine and Future, taking the combined entity public in London in 1999, under the Future name. At its peak, it published 150 magazines and websites and employed 2,000 people.

This success allowed Chris to create a private nonprofit organization, the Sapling Foundation, with the hope of finding new ways to tackle tough global issues through media, technology, entrepreneurship and, most of all, ideas. In 2001, the foundation acquired the TED Conference, then an annual meeting of luminaries in the fields of Technology, Entertainment and Design held in Monterey, California, and Chris left Future to work full time on TED.

He expanded the conference's remit to cover all topics, including science, business and key global issues, while adding a Fellows program, which now has some 300 alumni, and the TED Prize, which grants its recipients "one wish to change the world." The TED stage has become a place for thinkers and doers from all fields to share their ideas and their work, capturing imaginations, sparking conversation and encouraging discovery along the way.

In 2006, TED experimented with posting some of its talks on the Internet. Their viral success encouraged Chris to begin positioning the organization as a global media initiative devoted to 'ideas worth spreading,' part of a new era of information dissemination using the power of online video. In June 2015, the organization posted its 2,000th talk online. The talks are free to view, and they have been translated into more than 100 languages with the help of volunteers from around the world. Viewership has grown to approximately one billion views per year.

Continuing a strategy of 'radical openness,' in 2009 Chris introduced the TEDx initiative, allowing free licenses to local organizers who wished to organize their own TED-like events. More than 8,000 such events have been held, generating an archive of 60,000 TEDx talks. And three years later, the TED-Ed program was launched, offering free educational videos and tools to students and teachers.

More profile about the speaker
Chris Anderson | Speaker | TED.com